تحلیل فلسفی تأثیر مبانی مدرنیته در اندیشه تربیتی مشروطهخواهان ایران
محورهای موضوعی : ریشهشناسی مکاتب و آراء فلسفی در ادوار قدیم و جدید
علیاصغر جعفری ولنی
1
*
,
فاطمه امینی پویا
2
1 - دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، مدرسه عالی و دانشگاه شهید مطهری، تهران، ایران
2 - دانشجوی کارشناسی ارشد فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
کلید واژه: مشروطه, مدرنیته, اندیشه تربیتی, نهادهای آموزشی مدرن ایران,
چکیده مقاله :
نوشتار حاضر به بررسی تأثیر اندیشههای فلسفی ناشی از مدرنیته بر تحول ساختار آموزش و پرورش در عصر مشروطه میپردازد. فرضیة اصلی پژوهش اینست که آشنایی روشنفکران مشروطهخواه با مبانی عقلگرایی، علمباوری، فردیت و آزادی (که از ارکان مدرنیته بشمار میروند)، موجب بازتعریف هدف و کارکرد آموزش در ایران شد. بر اساس این فرضیه، تغییر نگرش از تعلیم سنتی به تربیت عقلانیـاجتماعی، زمینهساز پیدایش نهادهای آموزشی جدید، مانند دارالفنون و مدارس ملی گردید. روش این تحقیق توصیفیـتحلیلی است و با بهرهگیری از منابع تاریخی، آثار فکری روشنفکران دورة مشروطه و اسناد آموزشی آن دوران، به تحلیل نسبت میان مدرنیته و اندیشة تربیتی ایرانیان میپردازد. در این بررسی، دیدگاه متفکرانی چون ملکمخان و طالبوف در مقام نمایندگان بارز جریان نوسازی فکری واکاوی شده است. نتایج پژوهش نشان میدهد که تأثیر مبانی فلسفی مدرنیته نه صرفاً در عرصة سیاست و قانونخواهی، بلکه در بنیانهای فکری و تربیتی جامعة ایران نیز انکارناپذیر بوده و آموزش بعنوان ابزاری برای خودآگاهی، مسئولیتپذیری و پیشرفت اجتماعی تلقی میشود. ضرورت این پژوهش از آنروست که بازخوانی ریشههای فلسفی تحول آموزشی در ایران، میتواند به درکی عمیقتر از شکلگیری اندیشة تربیتی مدرن و نقد وضعیت کنونی آموزش در کشور کمک کند.
The present study examines the impact of philosophical ideas stemming from modernity on the evolution of educational structure during the Iranian Constitutional era. The main hypothesis of this research is that the familiarity of constitutionalist intellectuals with the foundations of rationalism, positivism, individualism, and freedom (which are considered to be among the pillars of modernity) led to a redefinition of the goal and function of education in Iran. Accordingly, the shift in attitude from traditional education to rational-social education paved the way for the emergence of new educational institutions, such as Dar al-Funun and national schools. Following a descriptive-analytical method and utilizing historical sources, the intellectual works of intellectuals in the Iranian Constitutional-era, and the educational documents of that period, this study analyzes the relationship between modernity and Iranian educational thought. In doing so, the views of thinkers such as Malkom Khan and Talebof, as prominent representatives of the intellectual modernization movement, have been examined. The findings of this endeavor demonstrate that the impact of the philosophical foundations of modernity was undeniable not only in the realm of politics and law-seeking but also in the intellectual and educational foundations of Iranian society, and education was viewed as a tool for self-awareness, responsibility, and social progress in this period. The necessity of this research stems from the fact that re-examining the philosophical roots of educational transformation in Iran can contribute to a deeper understanding of the formation of modern educational thought and a critique of the current state of education in the country.
آدمیت، فریدون (1363) اندیشههای طالبوف تبریزی، تهران: دماوند.
اصیل، حجتالله (1393) «میرزاملکمخان ناظمالدوله و نظریهپردازی مدرنیته ایرانی»، اندیشههای ایرانی، شمارة 5، تهران: کویر.
دولتزاده، محمد؛ مالئیشهرستانکی، حمیدرضا (1403) «مروری تاریخی بر مدارس و آموزش ابتدایی و نوین در ایران: از ریشههای سنتی تا نظامهای معاصر»، نوزدهمین کنفرانس بینالمللی پژوهشهای مدیریت و علوم انسانی.
زرگرینژاد، غلامحسین (1387) رسائل مشروطیت: مشروطه بروایت موافقان و مخالفان، تهران: موسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی.
طالبوف تبریزی، عبدالرحیم (1400) کتاب احمد (بهمراه پندنامه مارکوس و رساله هیئت جدیده)، تهران: علمی و فرهنگی.
طباطبایی، سیدجواد (1372) درآمدی بر تاریخ اندیشه سیاسی ایران، تهران: کویر.
عنایت، حمید (1362) اندیشه سیاسی در اسلام معاصر، تهران: خوارزمی.
فخرایی، ابراهیم (1353) گیلان در جنبش مشروطیت، تهران: شرکت سهامی کتابهای جیبی.
فراستخواه، مقصود (1373) سرآغاز نواندیشی معاصر (دینی و غیردینی)، تهران: شرکت سهامی انتشار.
قنبری، محمدرضا (1386) «نگاهی به مکتبخانه در ایران»، مجله فرهنگ مردم ایران، شمارة 9، ص140ـ119.
ملکمخان (1400) دفتر تنظیمات (کتابچه غیبی) و چند رساله دیگر، تهران: امید فردا.
نصیری، مهدی (1387) «بررسى سیر تحولات نظام آموزشى مکتبخانهیى در دوره قاجار و پهلوى اول»، نشریه حوزه، شمارة 150، ص253ـ195.