مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریتاریخ فلسفه2008-9589542015621forewordسخن سردبير110faدکتر حسینکلباسی اشتریدانشگاه علامه طباطبايي2017313نوزدهمين همايش ملي ملاصدرا که در آخرين روز ارديبهشت ماه سال جاري و به همت بنياد حکمت اسلامي صدرا برگزار شد، با عنوان «فلسفه و نظم عمومي» زينت يافته بود. واژه "نظم" را همگان ميستايند، زيرا مفاهيمي چون تربيت و هماهنگي، دقت و انضباط و مانند اينها را به ذهن متبادر ساخته و ظاهراً امور آدمي را در هر دو ساحت فردي و اجتماعي سامان ميبخشد. اين تلقي عمومي از واژه نظم به همان اندازه که روشن، سهل و آسانياب است و همگان فيالجمله به خواص و پيامدهاي آن وقوف دارند، اما در عين حال نه آسان بدست ميآيد و نه به آساني ميپايد. وقتي پاي فلسفه به ميان ميآيد، دشواري و پيچيدگي مطلب آشکارتر ميشود، زيرا فيلسوف ميپرسد حقيقت نظم چيست؟ انواع و مراتب آن کدام است؟ مباني و مبادي نظم در کجاست؟ و سرانجام اينکه نسبت نظم با مفاهيمي چون «عدل» و «حق» چيست؟ در اينجا مجال پرداختن به تمامي اين پرسشها وجود ندارد، اما ملاحظات فلسفي برخي از حکماي سلف، روشنايي بخش مطلب است: افلاطون به تبعيت از فيثاغورس، ضمن تأکيد بر نظم وجود ازلي و کيهاني، آن را در صورت رياضي و هندسي ميديد. «لوگوس» و «آريثموس»، متضمن ترتيب و هماهنگي مطلق و ابدي است. هرآنچه که به دريافت عقلي، واجد ترتيب و تقدم و تاخر است، نمايشدهندة همان نظم کيهاني و وجودي است و اگر امور و اشياء به ضدشان شناخته ميشوند، نقطه مقابل نظم، چيزي نيست جز آشفتگي و پريشاني (خواء). بر اين اساس، هر آنچه صورتي از اين ترتيب و هماهنگي را بازتاب دهد، بهرهيي از هماهنگي ازلي را نيز در خود دارد. ميپرسيم بدينترتيب کار قانونگذار چيست و چه نوع نظم و قانوني را بايد تشخيص دهد؟ وقتي افلاطون ميگفت کار هنرمند تقليد از اصل است، کار قانونگذار را نيز تقليدي از مناسبت و نظم کيهاني و ازلي ميديد. پس کار قانونگذار اساساً کشف است نه وضع و جعل.
اما در اينصورت تکليف قواعد و ضوابط جزيي و روزمره و انضمامي و حتي قوانين موضوعي محاکم که ناظر به حل دعاوي مردمان است چه ميشود؟ در ديدگاه وجودي، تمامي جزئيات و کثرات به سپهر مطلق و بسيط هستي تحويل ميگردند و همه چيز در آينه وجود محض ديده ميشود. بدينترتيب، قانون و قاعده جزيي نيز جلوهيي از قاعده و نظم کلي است و تعيني است از حقيقت ناب تسرّييافته در مراتب اعيان. چنين نظم و قاعدهيي نميتواند از غايت وجودي و متعالي خالي باشد، زيرا اشياء و قراردادها و مناسبتهاي اعتباري، همگي با حقيقت وجودي خويش- که همان غايت و کمال وجوديشان است- سنجيده شده و آغاز و انجام آنها به لسان عرفا در يک قوس نزول و صعود تصوير ميگردد. بنابرين، نظم قراردادي و اعتباري به حيث ميزان ارتباط و اتصال به نظم حقيقي و نفسالامري از يکديگر متمايز ميشوند. نظمي که از انديشه عالم مدرن برآمده، سوبژکتيو است و اتصالي با نفسالامر ندارد و حداکثر با مقتضاي عقل جزيي و کاربردي تناسب دارد. کساني چون کانت که در حکم معماران مدرنيته بودند، الزاماً وجه حقيقي و نفسالامري عالم را انکار نميکردند، لکن امکانات عقلي را در کشف و تقرير چنين ساحتي ناتوان ميديدند. به ديده کانت، حداکثر چنين است که ساحت اخير به الوهيت و وجه متعالي عالم تعلق دارد و البته بنابر آن مباني، دست عقل از معرفت بدان کوتاه است. لکن در مقابل چنين نظمي، نظمي هم هست که متکي و مسبوق به نفسالامر و حيث تکويني عالم است و تمامي مظاهر نظم و ترتيبات جزوي، جلوات آن نظم تکويني شمرده ميشوند. اساس حکمت و عرفان اسلامي بر اين نگاه وجودي ابتناء دارد و در ارتباط وثيقي با معاني حق و عدل قرار گرفته است. در لسان اهل حکمت، وجود و وحدت با يکديگر مساوقت دارند؛ چنانکه شيخالرئيس در فصل نخست الهيات نجات، «موجود» و «واحد»- و ضرورتا وجود و وحدت- را مساوق يکديگر ميداند و بر اين معنا اقامه برهان ميکند. در لسان اهل عرفان «وجود» و «حق» نيز با هم مساوقت دارند؛ چنانكه قيصري در آغاز مقدمه خود بر فصوصالحکم ابنعربي چنين آورده است: «الفصل الاول في الوجود و انه هوالحق». در چنين تقريري از حقيقت وجود و سريان آن در مراتب و مظاهر موجودات، نظم و البته «عدل» هم از جلوات وجود اطلاقي بحت و بسيط بشمار ميروند و از قضا نسبت نظم و عدل، از لطايف و نکات محوري همين بحث قرار ميگيرند. در تعريف عدل گفتهاند: «اعطاء کل ذي حق حقه» و در تعريف نظم آمده است: «وضع الشيء في ما وضع له». بنابرين قرارگرفتن اشياء در موضع و وعاء حقيقي خويش، صورتي از عدل و بلکه عين آن ست و اگر «حق» در معناي عام آن يعني عين ثبوت و تحقق، پس «نظم» و «عدل» و «حق» نيز عين يکديگرند و همگي في حد ذاتهم با «وجود» مساوقت دارند. لطيفه بحث همينجاست که اگر نظم عبارتست از قرارگرفتن هرچيز در موضع حقيقي خويش، چگونه ميتوان جاي حقيقي اشياء را تشخيص داد؟ اين تشخيص نميتواند به مدد عقل جزئي، مصلحتانديش، سوبژکتيو و نسبي انگار صورت پذيرد، بلکه عقل بالمستفاد و متصل به عقل کل- که بنابر نص در وجود پيامبراکرم(ص) و اوصياي او(ع) تجلي يافته است- ميتواند به چنين دريافتي نائل آيد. در اينصورت، مناسبت ميان نظم تکويني و اعتباري همانند مناسبت ميان احکام حقيقي و اعتباري است که امثال علامه طباطبايي در آثار خويش بکرّات بدان پرداختهاند و در بيان ديگري در رساله شريفه الولاية در عنوان فصل نخست آن ميفرمايد: «في انّ لظاهر هذا الدين باطنا، و لصورته الحقه حقايق»؛ يعني براي احکام و شرايع ديني- که در نظر ايشان از سنخ اعتباريات است- باطن و حقيقتي است که آن احکام و اين حقيقت، در حکم ظاهر و باطن دين محسوب ميشوند. اما بايد توجه داشت كه اعتبار و قرارداد در اينجا مستقل از حقيقت وجودي خويش نيست و مستمراً و در همه حال به وجه تعلقي و ربطي به اصل و بنياد خود بازميگردد و ازاينرو با آنچه که در سنت غربي از اعتبار و نسبيت افاده ميشود، در اساس متمايز است. در سنت اخير، اين فاعل شناساي خودبنياد است که احکام و مناسبات را تعيين کرده و در صورت مصلحت، آن را تغيير ميدهد و درنتيجه، بنياد احکام و قراردادها، نه حقيقت محض تکويني و ازلي، بلکه سوژه خودبنيادي است که همه چيز را «غيرخود» يا ابژة خويش تلقي کرده و دست به تبيين و تقرير و توجيه آن ميزند. فاصله دو تلقي مذکور اندک نيست و به دو سنخ نگاه هستيشناسانه بازميگردد که از قضا التفات بدين معنا در فلسفه معاصر در زبان و نوشتههاي نيچه و فيلسوفان پستمدرن با عناويني چون پوشيدگي حقيقت وجود در فلسفه و متافيزيک غربي مطرح و بحث شده است. سرگذشت و پيشينه اين پوشيدگي- يا شايد پوشانندگي- در سنت انديشگي غرب، دراز دامن است و از مناظر و زواياي مختلف تقرير شده، اما در عين حال، غفلت از اين معنا و مبنا- بويژه در مباحث تطبيقي و مقارنهيي- سبب خلط، سوءفهم و خطاهايي عظيم بخصوص در نتايج و استنتاجات گرديده است. براي نمونه، دکارت و ملاصدرا بلحاظ زمان تقويمي، متعلق به يک دورهاند (قرن هفدهم ميلادي و قرن يازدهم هجري قمري) و هر دو فيلسوفند و چنانکه ميدانيم، هر دو دغدغه ديني و الهي دارند، اما نظم مورد نظر دکارت با آنچه ملاصدرا از اين لفظ افاده ميکند، در مبنا و روش و غايت کاملاً متفاوت است. نظمي که از حکمت متعاليه برميآيد، تنها و تنها مسبوق به تصديق اصالت وجود و تشکيک در مراتب آن است؛ درحاليکه نظم دکارتي، نظم رياضي و مکانيکي و مؤدي به تکنيک است. از لوازم يا احکام اصالة الوجود، درک و دريافت وحدت در وجود است و اين نگاه توحيدي است که تمامي اعيان و اشياء و نيز احکام مترتب بر آنها را به يک حقيقت وحداني محض ارجاع ميدهد. بدين قرار است که مقايسه دو نظم پيش گفته، با لحاظ تمايز دو عقل دريافتکننده و مبنائاً دو سنخ نگاه «وجودبين» و «موجودبين» راست ميآيد و در غير اينصورت موجبات خبط و خطا را در نتايج فراهم ميسازد. اگر در روزگار ما، غلبه عقل نسبيانگار و تکنيکي، درک و شهود نظم ازلي کيهاني را محال يا دشوار ساخته است و مناسبتي ميان نظم و عدل و حق نميبيند و يا عدل و حق را به وجه سوبژکتيو تبيين و توجيه ميکند، دستکم ما نبايد خود را از التفات به حيث پوشانندگي و غفلت مدرن محروم سازيم و تذکر بدين معنا را تقبيح کرده يا ناموجه بدانيم. با اين حال، تصديق به وجود ذات و سرشتي خاص در اين مراتب عقل و نظم، مساوق انکار نتايج و دستاوردهاي عقل جزئي و خواص و آثار آن در زندگي و امورات بشري نيست، بلکه کمترين اثر معرفتي اين التفات، گشايش افقهايي است در فهم مناسبات و اعتبارات در حيات انضمامي بشر که البته معرفت بدين آفاق، سخت به طلب و همّت و توفيق نيازمند است:
بر سر تربت ما چون گذري همت خواه
که زيارتگه رندان جهان خواهد بود
http://hop.mullasadra.org/en/Article/Download/23206مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریتاریخ فلسفه2008-9589542015621The Purple Philosopher: Life, Thoughts, and Writings of Porphyryفيلسوف ارغواني؛ زندگي، انديشهها و نوشتههاي فرفوريوس110faمهدي عظيميدانشگاه تهران 2017313Porphyry or porphyries (meaning clad in purple) is the name of one of the most prominent exponents of Neo-Platonic Philosophy. Both the philosopher himself and his school exercised an undeniable influence over Islamic philosophy in the past. His doctrine of the five universals can be seen in the preface of all logical books of the Islamic period in a more analytic and extensive fashion. His theory of the union of the intellect and the intelligible was first degraded by Ibn Sina and then accepted and expanded by Mulla Sadra. Becoming God-like as the end of ethics was a doctrine which Porphyry had borrowed from his master Plotinus, and which Muslim thinkers unanimously accepted. Moreover, a taint of Porphyry’s belief in transmigration can be observed in some of the words of Farabi and Ibn Sina. However, both of them rejected the Greeks’ idea of transmigration. Porphyry placed logic at the top of the educational system of the Neo-Platonic School, which influenced Muslim Neo-Platonists’ attention to logic. He believed in the fundamental agreement between Plato, Aristotle, and perennial philosophy, both of which clearly affected Farabi’s ideas in particular.«فرفوريوس» بمعناي «ارغواني» نام يکي از برجستهترين نمايندگان فلسفة نوافلاطوني است که هم خودش و هم مکتبش تأثير انکارناپذيري بر فلسفة اسلامي داشتهاند. آموزة کلّيهاي پنجگانة او بصورت موشکافانهتر و گسترشيافتهتر در مدخل همة منطقنوشتههاي دورۀ اسلامي نشست. نظرية او در باب اتحاد عاقل و معقول، نخست از سوي ابنسينا فرو نهاده شد و سپس ملاصدرا آن را پذيرفت و برکشيد. خداگون شدن بمثابه غايت اخلاق آموزهيي است که فرفوريوس از استادش فلوطين برگرفته بود و از سوي انديشمندان مسلمان قبول عام يافت. رنگ و بويي از تناسخباوري فرفوريوس را در پارهيي از سخنان فارابي و ابنسينا ميتوان رصد کرد؛ گرچه آن دو منکر تناسخباوري يوناني بودند. فرفوريوس منطق را در صدر نظام آموزشي مکتب نوافلاطوني نشاند که اين نيز در اهتمام نوافلاطونيان مسلمان به منطق بياثر نبوده است. او معتقد به همرايي بنيادين افلاطون و ارسطو و جاودانخرد بود که هر دو تأثير آشکاري بويژه بر فارابي داشتهاند.http://hop.mullasadra.org/en/Article/Download/23207مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریتاریخ فلسفه2008-9589542015621Hermes in Manichaeism and its Impact on Suhrawardi’s Thoughtsهرمس در آيين ماني و تأثير آن بر انديشههاي سهروردي110faبهناز حسينيدانشگاه بن آلمان2017313One of the most important consequences of the encounter of the two ancient Egyptian and Greek civilizations in Alexandria was the development of a rational school of thought called Hermeticism, which derives its name from the person to whom it is attributed. Later, this school managed to exercise a huge influence over the western world and then over the Islamic world. Some Islamic, Jewish, and Christian philosophers, particularly in the Middle Ages, believed that Hermes was the founder of all sciences. The number of thinkers and scholars who were influenced by Hermetic ideas was not small and, in fact, we must say that they were mostly affected by Hermeticism through their study of Islamic books. During the Renaissance, the western thinkers’ attention to this school of thought did not decline and, generally speaking, the Hermetic School, which promoted a particular philosophy concerning the world and nature, greatly influenced both western and Islamic civilizations. Accordingly, a study of the ideas and origins of this school could be illuminating in inferring the essential features of the intellectual life of the world of Islam and Christianity. The important effects of this rational school are also manifested in Islamic philosophy, particularly in Illuminationist philosophy. The belief in heavenly guidance, which is also called “Perfect Nature”, is the same ideas that we see in Manichean writings in China and the rest of them in the Coptic language. The Manicheans also believed in a truth similar to “Perfect Nature” and called it the “Great Vohu Mana”.يکي از مهمترين نتايج برخورد دو تمدن کهن مصري و يوناني در اسکندريه، مکتبي عقلي بنام مكتب هرمسي است که مشتق از نام کسي است که مکتب به او منسوب شده است. اين مکتب بعدها توانست آثار قابل ملاحظهيي بر جهان غرب و نيز بر عالم اسلام بر جاي گذارد. برخي از حكما در عالم اسلام، مسيحيت و يهود بويژه در قرون وسطي بر اين باور بودند که هرمس بنيانگذار علوم است. تعداد كساني نيز که از عقايد هرمسي تأثير پذيرفتهاند کم نبوده و در حقيقت بايد گفت که بيشترين تأثيرات هرمسي بر ايشان، حاصل مطالعات و برخوردهايشان با کتب اسلامي بوده است. در عصر تجديد حيات فرهنگي نيز از اهتمام متفکرين غربي بر اين مکتب کاسته نشد و روي هم رفته مكتب هرمسي، با فلسفهيي خاص در باب طبيعت و جهان، تأثيراتي عميق بر هر دو تمدن غربي و اسلامي برجاي گذارد. بر همين اساس، پژوهش در عقايد و مناشي اين مکتب ميتواند در استنباط ويژهگيهاي اساسي حيات عقلاني عالم اسلام و مسيحيت راهگشا باشد. تأثيرات مهم اين مکتب عقلي حتي در فلسفة اسلامي نيز بروز دارد؛ بخصوص در فلسفة اشراق، عقيده به راهنمايي آسماني که از آن به «طباع تام» نام ميبرند، همان چيزي است که بنا بر آنچه از نوشتههاي مانوي چين و باقيماندههاي آن به زبان قبطي برميآيد، مانويان نيز به حقيقتي مانند «طباع تام» اعتقاد داشتند که آن را «وهمن بزرگ» يا «منوهمد بزرگ» ميناميدند.http://hop.mullasadra.org/en/Article/Download/23208مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریتاریخ فلسفه2008-9589542015621Historical Development of the Problem of Vaporous Spirit in Sadrian Philosophyتحولات تاريخي مسئله روح بخاري در حکمت صدرايي110faمحمد ميريمؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره)2017313The present paper is devoted to a historical study of some of the developments made by Mulla Sadra regarding the problem of vaporous spirit. Since this spirit is the mediator of the soul’s administration of the corporeal body, he assimilates it sometimes to cloud – which is a gnostic term, sometimes to a heavenly body, and sometimes to the “Throne” or the “Divine Seat”. This is because all of them share the quality of being the intermediary between their higher and lower levels and affect the process of transferring emanation and prudence from their higher worlds to their lower worlds. These similies of Mulla Sadra can be interpreted in line with the principle of the correspondence of the macrocosmos and the microcosmos. Some of these similies as well as his use of the above principle in discussing the vaporous spirit were unprecedented in the history of Islamic philosophy. Mulla Sadra’s other historical innovation was the idea of the gradedness of Man’s existence. In fact, based on his graded view of Man, he considers the vaporous spirit to be the intermediary between the imaginal level and the corporeal body. In this way, he explains the place of the vaporous spirit and its grades in the graded human existence. Accordingly, he solves the problem of establishing a relationship between the immaterial soul and the corporeal body by resorting to the vaporous spirit in a way to avoid the objection advanced against the Peripatetics in this regard. In the Sadrian view, the vaporous spirit is the main body of the soul, and the corporeal body is the sheath and cover of this spirit.نوشتار حاضر به بررسي تاريخي برخي پيشرفتها که توسط صدرالمتألهين در مبحث روح بخاري روي داده است ميپردازد. ملاصدرا روح بخاري را از جهت آنکه واسطه رسيدن تدبير نفس به بدن جسماني است گاهي به (عما) ـ که اصطلاحي عرفاني است ـ و گاهي به «جسم فلکي» و گاهي به «عرش» و يا «کرسي» تشبيه ميکند. زيرا همه موارد فوق، در ويژگي برزخ بودن و واسطه بودن ميان مراتب بالايي و پاييني خود، مشترک بوده و در رساندن فيض و تدبير از عوالم بالاتر به عالم مادون خود تأثيرگذارند. اين تشبيهات صدرالمتألهين را ميتوان در راستاي قاعده تطابق عالم کبير با عالم صغير نيز معنا کرد. برخي از اين تشبيهات و همچنين بهره گيري از قاعده تطابق دو عالم کبير و صغير در باب روح بخاري از سوي ملاصدرا در تاريخ فلسفه اسلامي بي سابقه بوده است.
ديگر ابتکار تاريخي ملاصدرا، طرح تشکيک در وجود انسان ميباشد. درواقع او براساس نگاه تشکيکي که به وجود واحد انساني دارد، روح بخاري را واسطه ميان مرتبه مثالي و بدن جسماني دانسته و به اينصورت، جايگاه روح بخاري و مراتب مترتب برآن را در وجود تشکيکي انساني تبيين کرده است. او با اين نگاه، مسئله برقراري ارتباط ميان نفس مجرد و بدن جسماني را با استفاده از روح بخاري بگونهيي حل نموده که از اشکالي که بر مشائين وارد است مبرّا باشد. در نگاه صدرايي، روح بخاري، بدن اصلي نفس بوده و بدن جسماني، غلاف و پوسته روح بخاري بشمار ميرود.
http://hop.mullasadra.org/en/Article/Download/23209مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریتاریخ فلسفه2008-9589542015621The Effects of Philosophical Trends on Teaching Philosophy in Schools in the Safavid Eraتأثير جريانهاي فکري بر آموزش فلسفه در مدارس عصر صفويه110faموسيالرضا بخشي استاددانشگاه فرهنگيان2017313Not the same level of attention was paid to philosophy in schools in different periods of the Safavid era, and there were some ups and downs in this regard under the influence of the various philosophical and scientific trends dominating the society of that time. This paper examines the process of teaching philosophy in schools in two halves of the Safavid era based on historical sources while employing a descriptive-analytic method. During the first half of this era, because of the dominance of rationalism over schools, philosophy, alongside religious sciences, was the focus of great attention, as it was in the pre-Safavid era. We can observe the peak of its growth in the middle of the Safavid era in the philosophical School of Isfahan. However, in the second half of this era, particularly during its last decades, with the revival of the Akhbari school of thought or the school of the people of hadith, the teaching of the Shi‘ite traditions and hadith became prevalent in schools, and the teaching of philosophy in schools was very limited and suffered huge decline. For example, in some schools such as “Sultani” and “Maryam Beigum” in Isfahan they banned the teaching and learning of philosophy and placed it in the list of subversive sciences.توجه مدارس به فلسفه در ادوار مختلف عصر صفويه يکسان نبود و تحتتأثير جريانهاي فکري و علمي حاکم بر جامعه، فراز و فرودهايي را طي کرد. در اين نوشتار، روند آموزش فلسفه در مدارس عصر صفوي با استناد به منابع تاريخي با روش توصيفي و تحليلي در دو نيمة اين دوره بررسي ميگردد. در نيمة اول اين دوره بعلت حاکميت عقلگرايي بر مدارس، فلسفه در کنار علوم ديني، همچون دورة پيش از صفويه بسيار مورد توجه قرار داشت که اوج بالندگي آن در ميانه هاي عصر صفوي و در مکتب فلسفي اصفهان است. اما در نيمة دوم اين دوره، بويژه در دهههاي پاياني آن با احياي مکتب «اخباري» يا اهل حديث و تحتتأثير آن، آموزش اخبار و احاديث شيعه در مدارس رونق يافت و آموزش فلسفه در مدارس با تنگناهايي روبرو شد و رو به افول نهاد؛ بگونهيي که در بعضي از مدارس مانند مدرسة «سلطاني» و «مريم بيگم» در اصفهان تعليم و تعلّم آن ممنوع شد و در رديف علوم ضالّه قرار گرفت. http://hop.mullasadra.org/en/Article/Download/23210مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریتاریخ فلسفه2008-9589542015621Anthropomorphism and Transcendence in Ibn Arabi and Spinozaتشبيه و تنزيه نزد ابنعربي و اسپينوزا110faعبدالرزاق حسامي فردانشگاه بينالمللی امامخمينی(ره)پدرام پورمهرانپژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی 2017313Anthropomorphism and transcendence are related to the quality of Man’s perception of Divine Names and Attributes. The roots of this discussion can be traced back in divine revelation and holy books. In the world of Islam, the anthropomorphic and transcendental verses of the Qur’an have provided the context for several discussions among Muslim mutikallimun. During the Christian Middle Ages, the Holy Book and the thoughts of the philosophers of that period concerning affirmative and negative methods of knowing God promoted some debates about the Divine Attributes. Ibn Arabi and Spinoza are two philosophers from two different philosophical traditions: one is an intuitive gnosis and the other is a rationalist philosopher; however, both of them deal with the knowledge of God and His Names and Attributes based on a monistic approach. Moreover, both of them follow the same approach to anthropomorphism and transcendence and believe in them. In the present paper, the writers initially present the ideas of Ibn Arabi and Spinoza about anthropomorphism and transcendence and then proceed to analyze and compare them.
تشبيه و تنزيه به چگونگي فهم انسان از اسماء و صفات حقتعالي مربوط ميشود و ريشههاي اين بحث را ميتوان در وحي الهي و کتب مقدس يافت. در عالم اسلام، آيات تشبيهي و تنزيهي قرآن، زمينه بحثهاي فراواني را ميان متکلمان مسلمان فراهم آورد. در قرون وسطاي مسيحي نيز کتاب مقدس و همچنين انديشههاي فيلسوفان آن دوره دربارة روشهاي ايجابي و سلبي در شناخت خداوند، مباحثاتي را بر سر صفات الهي برانگيخت. ابنعربي و اسپينوزا، هرچند انديشمنداني از دو سنت فکري متفاوتند؛ چنانکه يکي عارفي شهودي و ديگري فيلسوفي عقلگراست، اما هر دو با مبنايي يگانهانگارانه به شناخت خداوند، اسماء و صفاتش ميپردازند و درخصوص تشبيه و تنزيه، رويکردي مشابه دارند و هر دو قائل به تشبيه و تنزيه هستند. در نوشتار حاضر، ابتدا نظر ابنعربي و اسپينوزا در باب تشبيه و تنزيه آمده و سپس نظر آن دو تحليل و مقايسه شده است.http://hop.mullasadra.org/en/Article/Download/23211مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریتاریخ فلسفه2008-9589542015621From God as the Truth to the Principiality of Existenceاز حق بودن خدا تا اصالت وجود110faمحمود زراعتپيشهدانشگاه بيرجند2017313The “principiality of existence” is considered to be a preliminary and fundamental discussion in the Transcendent Philosophy. It is a discussion in which supporting existence versus quiddity has provided the context for ontological philosophizing. This paper aims to show the root of this issue in a discussion in Ibn Sina’s works in which the attribute of “Truth” is demonstrated for God. A careful study of this discussion and comparing it with the issue of the principiality of existence in the Transcendent Philosophy reveals the profound interaction between them. Undoubtedly, the Qur’anic beliefs of Islamic philosophers have influenced the development of the discussion of God as the Truth in Ibn Sina’s works. The same beliefs have resulted in the expansion of this subject so that it has emerged in the form of an independent discussion entitled the principiality of existence in the Transcendent Philosophy.«اصالت وجود» بعنوان بحثي مقدماتي و بنيادين در حکمت متعاليه تلقي ميشود؛ بحثي که جانبداري از وجود در آن نسبت به ماهيت، زمينهساز تفلسفي وجودي شده است. در اين نوشتار برآنيم تا ريشه اين بحث را در فصلي نزد ابنسينا نشان دهيم که در آن، صفت «حق» براي خدا به اثبات ميرسد. مداقه در اين فصل و مقايسه آن با بحث اصالت وجود در حکمت متعاليه، تأثير و تأثر عميق اين دو فصل را نشان ميدهد. بيشک، گرايشات قرآني فلاسفه اسلامي در پيدايش بحث از حق بودن خدا در ابنسينا دخالت داشته و همين گرايشات نيز منجر به بسط اين فصل شده است تا جايي که به شکل بحثي مستقل تحت عنوان اصالت وجود در حکمت متعاليه جلوهگر شده است.http://hop.mullasadra.org/en/Article/Download/23212مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریتاریخ فلسفه2008-9589542015621A Comparative Study of the Concept of Generation and Corruption in Aristotle and Ibn Sinaمقايسه تطبيقي مفهوم کون وفساد نزد ارسطو و ابنسينا110faاصغر سليمينوهدانشگاه وليعصر (عج) رفسنجان2017313The treatise On Generation and Corruption is one of the treatises on nature which Aristotle wrote in about 347-335 BC. This treatise consists of two books: in the first one, Aristotle introduces generation and corruption as two basic properties of sublunary bodies. The other properties of sublunary bodies include transformation, growth and shrinking, contact, action and interaction, and mixing, which are completely distinct from each other in Aristotle’s view. He rejects absolute generation and corruption and criticizes Empedocles’ theory of equating them with transformation. The second book is mainly devoted to a profound investigation of the four primary elements (water, earth, air, and fire), their nature, and the quality of their changing into each other. Aristotle believes that these elements come into being in a cyclical fashion and none is prior to the other.
Ibn Sina divided the existents of the world into four groups of intellects or angels, angelic souls, spherical bodies, and the bodies of the world of generation and corruption. He matched the ontological distinction between immaterial beings and those beings which are coupled with matter and are subject to generation and corruption with the astronomical distinction between the spheres and the sublunary world. Ibn Sina followed Aristotle in this regard. In this paper, the authors analyze the concept of generation and corruption in bodies from the viewpoints of Aristotle and Ibn Sina. They also examine the extent of Aristotle’s influence over Ibn Sina concerning generation and corruption, as well as the latter’s innovations in this regard.
رساله کون و فساد از گروه رسالههاي مربوط به طبيعت است که ارسطو آن را در حدود سالهاي 347 تا 335 قبل از ميلاد تأليف کرده است. اين رساله مشتمل بر دو کتاب ميباشد: در کتاب اول ارسطو کون و فساد را خصوصيت اساسي اجسام تحتالقمر معرفي کرده است. استحاله، نمو و ذبول، مماسه، فعل و انفعال و اختلاط، از ديگر خصوصيات اجسام تحتالقمر هستند که کاملاً از نگاه ارسطو از يکديگر متمايز ميباشند.
ارسطو کون و فساد مطلق را رد ميکند و نظريه امپدوکلس که کون و فساد را با استحاله يکي گرفته است نيز مورد انتقاد قرار ميدهد. کتاب دوم عمدتاً به بررسي عميق چهار عنصر اوليه (آب، خاک، هوا و آتش)، ماهيت آنها و نحوه تبدل متقابل آنها اختصاص دارد. ارسطو معتقد است که عناصر نخستين بصورت مستدير از يکديگر بوجود ميآيند و هيچکدام بر ديگري مقدم نيست.
ابنسينا موجودات عالم را به چهار دسته عقول يا ملائکه، نفوس ملکي و اجرام فلکي، و اجسام عالم کون و فساد تقسيم کرده است. او امتياز وجودي بين مجردات و موجوداتي که توأم با مادهاند و در حال کون و فسادند را با امتياز نجومي بين افلاک و عالم تحتالقمر منطبق ساخته که در اين موضوع از ارسطو پيروي کرده است. در نوشتار حاضر موضوع کون و فساد در اجسام از نگاه ارسطو و ابنسينا مورد تحليل قرار ميگيرد و ميزان تأثيرپذيري ابنسينا از ارسطو و نيز ابداعت شيخالرئيس در اين زمينه مورد بررسي قرار ميگيرد.
http://hop.mullasadra.org/en/Article/Download/23213