مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریتاریخ فلسفه2008-9589422019729Editor's Notesسخن سردبیر58faدکتر حسینکلباسی اشتریدانشگاه علامه طباطبايي2019729Student's Thesis
Research on Basically Problems يادداشت آغازين اين شماره از فصلنامه به موضوع پاياننامههاي دانشجويي، بويژه در رشته فلسفه و فروعات و زير مجموعههاي آن اختصاص دارد و مشتمل بر چند ملاحظه و پيشنهاد است:
1. چندي است در محافل گوناگون علمي، دانشگاهي و حوزوي، موضوع پاياننامههاي تحصيلي دانشجويان و دانشپژوهان و كّم و كيف ـ و اصطلاحاً آسيبشناسي ـ آنها مورد توجه قرار گرفته است. عمده مسائل و پرسشها متوجه جنبة كاربردي و كارآيي آنها در بيان يا رفع و حلّ مسئله يا مُعضلي در جامعه امروز ماست و نوعاً چنين استنتاج شده است كه بخش قابلتوجهي از اين رساله، برغم صرف وقت و نيرو و امكانات فراوان، عملاً نقش و تأثيري در زمينه مسائل واقعي و مبتلا به كشور ندارند و از اينرو پس از دفاع از رساله و اعلام پذيرش آن، مستقيماً راهي قفسههاي كتابخانه شده و باصطلاح بايگاني ميشوند. بحث و تأمل در اين عرصه هنوز هم جا دارد و ما در اينجا تنها به آنچه به رسالههاي فلسفي مرتبط است، ميپردازيم. نخستين مطلب اين است كه درواقع اطلاق واژه «كاربرد» براي پژوهشهاي نظري محض ـ همانند فلسفه ـ چندان موجه و گاه چندان روشن نيست. اين ابهام بعضاً اسباب خلط و سوء فهم را نيز فراهم كرده است؛ بگونهيي كه حتي در برخي نوشتهها يا اظهار نظرها، متكّلفانه براي فلسفه كاربرد و فايدهيي را دست و پا كردهاند! تقسيم دانشها به نظري و عملي ـ و در ادوار متأخر به كاربردي و محض ـ مناط روشني داشته است و آن اينكه افعال و اقدامات آدمي مسبوق به آگاهي و تأمل و نظر در جهات مختلف امور است و اينكه ارزش افعال نيز بميزان دخالت عقل و خلوص نّيت و احوالات معنوي است. اهميت نظر و آگاهيِ قبل از عمل بركسي پوشيده نيست و از قضا در كلمات بزرگان از حكما و فيلسوفان، بر ملازمت ميان نظر و عمل تأكيد فراوان شده است. زيرا برمبناي نگاه وجودي و اصالةالوجود، نظر و عمل دو وجه از يك حقيقتند و حكايت از يك چيز دارند. اساساً ثنويت رايج در مكاتب و نحلههاي فلسفي، ريشه در نگاه اصالت ماهويِ مابعد ارسطويي دارد؛ نگاهي كه حقيقت واحد و بسيط را مُنقسم به اقسام وهمي و خيالي ميكند. باري، نفس تفكر فلسفي نميتواند عاري از جهات عيني و عملي باشد و از اينرو پرسش از كاربرد فلسفه و تأملات فلسفي، بسته به نوع تلقي ما از كاربرد و كارآيي آن دارد. هيچ تفكر اصيل فلسفي فارغ از دغدغههاي فرهنگي، اجتماعي، ديني و سياسي نيست؛ چنانكه معماران بزرگ انديشه فلسفي نظير سقراط و افلاطون، به غايت «مدينه» و سرنوشت آن توجه تامّ داشتند و مخاطبان را به تبعات غفلت از آن هشدار ميدادند.
2. نتيجه ملاحظه نخست اين نيست كه مطالعات و پژوهشهاي فلسفي نميتواند و نبايد جهت يا جهات خاصّي را تأمين كند. بيترديد انديشمندان و دانشمندان كشور نسبت به مسائل و اولويتهاي علمي جامعه خود حساسيت دارند و اين معنا در جهتدادن رسالههاي دانشجويي نيز بايد خود را نشان دهد. استادان و همكاران ما در گروههاي آموزشي فلسفه بكرّات با اين پرسش دانشجويان مواجه شدهاند كه چه موضوع و يا حتي چه عنواني را براي پاياننامه خود برگزينند؟ طبيعي است كه موضوع رسالهها تا حدود زيادي تحتتأثير علايق و تخصّص اساتيد رقم ميخورد و اين امر فينفسه در تمرين و ممارست جوانان و دانشجويان ميتواند مؤثر واقع شود، ليكن نميتوان و نبايد از اولويتها و افقهاي علمي كشور غفلت ورزيد. بنظر ميرسد مهمترين اولويتي كه ميتواند از سوي استادان به دانشجويان منتقل و القاء شود، معرفي و احياي مواريث علمي و فلسفي كشور و سنت حكمي عالم اسلام و آگاهي از ظرفيتها و قابليتهاي آن در مواجهه با ابتلائات و پرسشهاي عالم معاصر است؛ چنانچه اين رويكرد با شرايط و مختصات ويژه آن نهادينه شود، حداقل دستاورد آن، تحقق خودآگاهي جمعي و اعتماد به نفس آگاهانه و عالمانه است كه خود شرط نخست قوام فرهنگي و تمدني است، ليكن بايد توجه داشت كه معرفي مواريث علمي و حكمي نيز آفات ويژه خود را دارد و از جمله آنها، تكرار و تقليد و تمجيد بيوجه است. براي نمونه، معرفي درست ظرفيت حكمت صدرايي، اولاً، به بازنمودن نقاط و زواياي ناگفته اين حكمت نياز دارد و ثانياً، به بيان نقدها و باريكانديشيهايي كه شارحان و اتباع اين حكمت در قالب نوشتههاي خود آوردهاند، وابسته است؛ نوشتههايي كه بعضاً هنوز نسخههاي مخطوط آنها در كتابخانههاي عمومي يا شخصي به انتظار معرفي به نسل حاضر نشسته است.
3. از آنچه گفته شد، برميآيد كه دانشجويان ما بشدت مفتقر به نگاه و رويكرد تاريخيند. نگارنده با امتيازات و قابليتهاي نگاه تحليلي، بويژه در ساحت تفكر معاصر بيگانه نيست؛ اما در عين حال از گسترش اين نگاه ـ و معالأسف گسترش نگاه تحصّلي (پوزيتيويستي) ـ در ميان محصّلان و دانشجويان فلسفه سخت نگران و دغدغهمند است. شنيده ميشود كه در برخي از كلاسهاي درس، دانشجويان از مطالعة سنتهاي فلسفي و آشنايي با تاريخ كلاسيك فلسفه منع شده و حتي اين عرصه را بيفايده و مضّر معرفي كردهاند! ولي از صاحبان اين طرز تلقي بايد پرسيد كه آيا اساساً شناخت جامع و دقيقي از سنتهاي گذشته فلسفي در ميان دانشجويان و حتي برخي متخصصان ما حاصل شده است يا خير؟ اگر مراد ايندسته از متخصّصان، توصيه به گذار از تفكر تاريخي بمنظور رسيدن به تفكر تحليلي ـ يا بقول برخي تفكر علمي ـ بوده است، ميدانيم كه اين توصيه قرن نوزدهمي، دستكم يك قرن پيش اعتبار خود را از دست داده و نتيجه آزمون پوزيتيويسم ـ اعم از قديم و جديد آن ـ چند دهه قبل اعلام شده است. هيچكدام از مكاتب فلسفي معاصر خود را از رجوع به نگاه تاريخي و دستاوردهاي آن بينياز نديدهاند و حتي در نقد آن نيز از شيوهها و گفتمان تحصّلي فاصله گرفتهاند. امروزه ما سخت به آگاهي تاريخي و مهمتر از آن، بازخواني تاريخي از سنتهاي فكري سلف نيازمنديم.
در شمارههاي گذشته اين فصلنامه درباره منابع تاريخي فلسفه، بويژه فلسفه باستان سخن گفتيم. با وجود انتشار- صدها اثر مجمل و مفصّل در زمينه فلسفههاي يونان و روم، همچنان زواياي مهمي از اين سنت در تاريكي است؛ بخصوص در آنجا كه از نسبت اين فلسفهها با سنتهاي شرقي و اشراقي سخن گفته ميشود. از سوي ديگر، مهمترين عرصهيي كه حكمت اسلامي ميتواند با آن به محاوره و تعاطي بپردازد، فلسفههاي ماقبل سقراط و سنتهاي وجودمحورانة آن عصر است كه با همة اينها، اندك پژوهش جدّي و قابل توجهي در اين زمينه صورت نگرفته است. جا دارد استادان و محققان كشور ما بخشي از توان و امكانات پژوهشي موجود را به معرفي اين عرصهها اختصاص داده و مخاطبان جوان خود را نيز به اهميت آن ملتفت سازند. اكنون، بسياري از دانشجويان هم به منابع كتابخانهيي و هم به امكانات كمكآموزشي دسترسي دارند و حتي براي انجام يك پژوهش، نياز چنداني به خريد و تهيه عين كتاب احساس نميشود. در اين سهولتي كه پديد آمده است، نوآوريها و پژوهشهاي جديد ضرورت مييابد و در اين راه راهنمايي استادان براي ترغيب دانشجويان به انجام پژوهشهاي اصيل و راهگشا ـ هرچند بصورت اوليه و مقدماتي ـ بطورقطع مؤثر خواهد بود.
http://hop.mullasadra.org/ar/Article/Download/23435مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریتاریخ فلسفه2008-9589422019729Nature of Intellectual Intuition in Ibn Sina’s Oriental Ethicsماهيت شهود عقلي در طرح اخلاق مشرقي ابن سينا928faميرسعيدموسويکريميدانشگاه مفيدعليرضا صياد منصوردانشگاه تهرانمحمدهانیجعفریاندانشگاه مفيد 2019729The purpose of this paper is to determine the nature of Ibn Sina’s idea concerning the ethical epistemology of oriental works entitled “intellectual intuition”. In the study of the nature of intellectual intuition, the focus is placed on its component parts. In other words, we will pay attention to elements which Ibn Sina considers as the sources of the acquisition of ethical knowledge under the title of intellectual intuition, and it appears that this kind of intuition results from a combination of these elements. Therefore, here the writers initially introduce the epistemological elements of intellectual intuition following a modern approach and maintain that intellectual intuition consists of three epistemological elements of intuition, introversion, and intellect. Then they clarify the role of each of these elements in the epistemological functions of intellectual intuition in Ibn Sina’s view. Next, through explaining the role of intuition in the ethical epistemology of contemporary intuitionists, they try to explore the particular functions of this epistemological layout in the eyes of contemporary thinkers. Finally, through a comparison of their ideas with those of Ibn Sina, the writers provide a more accurate picture of the whatness of intuition and its constituent elements in Ibn Sina’s philosophy.مشاء مورد بررسي اين مقاله، مشخص نمودن ماهيت رأي خاص بوعليسينا در معرفتشناسي اخلاقي آثار مشرقي تحت عنوان «شهود عقلي» است. در بررسي ماهيت شهود عقلي، اين نوع شهود برحسب مؤلفههاي تشکيلدهندۀ آن بررسي ميگردد؛ يعني در اينجا به مواردي توجه خواهد شد که ذيل عنوان «شهود عقلي»، بعنوان منابع کسب معرفت اخلاقي براي ابنسينا مطرح بوده و بنظر ميرسد که شهود عقلي از ترکيبي از آنها بوجود ميآيد. به اين منظور ابتدا به معرفي عناصر معرفتي موجود در شهود عقلي در رويکردي امروزين پرداخته و روشن ميکنيم که شهود عقلي از در کنار هم قرار گرفتن سه جزء معرفتي شهود، درونگرايي و عقل تشکيل شده است. در ادامه، نقش هرکدام از اين سه مؤلفه در کارکرد معرفتي شهود عقلي نزد ابنسينا مشخص ميگردد. سپس سعي ميشود تا با بيان نقش شهود در معرفتشناسي اخلاقي شهودگرايان معاصر، کارکرد خاص اين طرح معرفتي نزد معاصران بررسي گردد و با مقايسة نظريات ايشان با ابنسينا، بطور دقيقتر چيستي شهود نزد ابنسينا و نقش مؤلفههاي تشکيلدهندۀ آن روشن شود.http://hop.mullasadra.org/ar/Article/Download/23436مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریتاریخ فلسفه2008-9589422019729A Study of Hermes in Suhrawardi’s Thoughtsبررسي هرماس در انديشه هاي سهروردي2944faسيده بهناز حسينيدانشگاه بن آلمان2019729In Tabari sources, Hermes is one of the grandchildren of Sheth, the son of Adam. After these two people, he was the first to become a prophet. In Suhrawardi’s view, the history of philosophy and thought begins with Hermes. The Sufis have been truly called the most important heirs to Hermetic tradition among Muslims. In many sources, the names of such figures as Hallaj and Suhrawardi have been placed among the names of the followers of this tradition. Moreover, Hermetic ideas have penetrated into the world of Islam through some sciences such as medicine, astronomy, alchemy, and the like. As a result, a group of Muslim writers, historians, gnostics, and philosophers have considered Hermes to be a pioneer in the field of wisdom and various sciences. Shahab al-Din Suhrawardi, the founder of Illuminationist philosophy in the world of Islam, is one of the representatives of this Iranian symbolic and esoteric, interpretive tradition, which, in addition to honoring Hermes’ character, tries to connect him with Iranian mythology. He attributes some names derived from his own philosophical terms to Hermes, such as tiba‘ tam (perfect natures). Suhrawardi considers himself an heir to Hermetic wisdom. Through a study of Hermes in Greek mythology and later sources, this paper intends to show how he entered the domain of Islamic prophethood.در منابع طبري هرمس از نوادگان شيث فرزند حضرت آدم است و پس از آن دو، اولين فردي است که به نبوت رسيده است. در نظر سهروردي نيز تاريخ انديشه و فلسفه را بايد از هرمس آغاز کرد. درست است که از مهمترين وارثان سنت هرمسي در ميان مسلمانان را صوفيه نام بردهاند، همانطور که در بسياري از منابع چهرههايي مانند حلاج و سهروردي را در ميان اين سنت قرار دادهاند، علاوه بر اين، از راه فنون و دانشهايي مانند طب، نجوم، کيميا و مانند اينها نيز عقايد هرمسي به عالم اسلام راه يافته است، در اين ميان گروهي از نويسندگان، مورخان عارفان و حکماي مسلمان، هرمس را باني حکمت و علوم برشمردهاند. شهابالدين سهروردي و صاحب مکتب اشراق در عالم اسلام يکي از بزرگترين نمايندگان اين سنت تأويلي و رمزي اسلام و ايران است که علاوه بر تجليل از شخصيت هرمس تلاش ميکند وي را با اساطير ايراني پيوند زند. وي لقبهايي را برگرفته از اصطلاحات فلسفي خويش به هرمس نسبت ميدهد، از جمله طباع تام و خود را وارث حکمت هرمسي ميداند. نوشتار حاضر ميکوشد تا با بررسي هرمس در اسطوره هاي يوناني و پس از آن، نشان دهد که چگونه هرمس وارد نبوت اسلامي گرديده است. http://hop.mullasadra.org/ar/Article/Download/23437مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریتاریخ فلسفه2008-9589422019729Ibn Sina and the Problem of the Immortality of the Soulابن سينا و مسئله جاودانگي نفس4568faقاسم پورحسندانشگاه علامه طباطبايي0000-0003-3665-63032019729Unlike the prevailing idea, Ibn Sina is neither a loyal advocate of Aristotle nor a mere commentator of his ideas. He is an independent, distinguished, and Muslim Iranian philosopher. In the light of the criticisms targeted at Greek philosophy and Aristotle’s ideas, Ibn Sina intended to develop a new form of epistemology and lay the foundations of oriental philosophy.
One of the controversial issues among thinkers is the problem of the soul and its trans-substantiality, immateriality, and immortality. Ibn Sina considers Aristotle’s ideas in this regard to be inadequate and contaminated with defects, mistakes, and confusion. Through criticizing Aristotle’s definition of the soul, Ibn Sina tries to introduce a novel approach to the problem of the soul, while rejecting the arguments of survival and finally devising a new theory concerning the immortality of the soul.
The purpose of the present paper is to explore Aristotle’s ideas and Ibn Sina’s objections to them and also reveal the latter philosopher’s innovative ideas concerning the problem of the soul. The writer tries to demonstrate that Ibn Sina’s achievement regarding the issue of the soul and body is, in fact, a new solution to this problem. He also aims to show that it is a mistake to assume that Islamic philosophers still continue to follow Aristotle’s ideas. Ibn Sina must be considered as a pioneer in fundamental arguments on the subject of the soul and its immateriality.
برخلاف تصوير رايج، ابنسينا نه پيرو محض ارسطوست و نه صرفاً شارح آراء وي. ابنسينا فيلسوفي مستقل، برجسته و مسلمان ايراني است. وي در پرتو نقدها به فلسفه يونان و ارسطو، درصدد شكلدهي گسست معرفتي بنيادين و طرحريزي شالودههاي حكمت مشرقي است.
يكي از موضوعات متنازع فيه، مسئله نفس، جوهريت، تجرد و جاودانگي آن است. ابنسينا آراء ارسطو در اين سه موضوع را نابسنده دانسته كه دچار كاستيها، اشتباهات و خلطهاست. وي ميكوشد تا با نقد ديدگاه ارسطو، طرحي جديد از مسئله نفس بدست دهد. ابنسينا با نقد تعريف ارسطو از نفس آغاز كرده، با جرح و رد براهين بقا پيش رفته و سرانجام نظريهيي بديع در موضوع جاودانگي نفس تدوين نموده است. اين نظريه پشتوانهيي بنام «اجل البراهين» ابنسينايي دارد.
هدف اصلي نوشتار حاضر، بررسي آراء ارسطو، ايرادات ابنسينا بر آنها و نشان دادن ساحتهاي ابتكاري ابنسينا در مسئله نفس ميباشد. نگارنده نشان ميدهد كه دستاورد ابنسينا، راهي جديد در مسئله نفس و بدن را گشوده و تلقي استمرار آراء ارسطو در ميان فيلسوفان اسلامي، تلقي نادرست است. ابنسينا را بايد آغازگر بحثهاي بنيادين در موضوع نفس و جاودانگي آن قلمداد كرد.
http://hop.mullasadra.org/ar/Article/Download/23438مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریتاریخ فلسفه2008-9589422019729Appearance of Ibn Sina’s Philosophical Anthropology in his Allegorical-Gnostic Treatisesنمود انسانشناسي فلسفي ابنسينا در رسالههاي تمثيلي _عرفاني او (رساله الطير ،رساله سلامان و ابسال ،رساله حيبنيقظان)69106faفروغالسادات رحيمپوردانشگاه اصفهانافسانهلاچينانيدانشگاه اصفهان2019729The knowledge of various aspects of man is the main concern of Ibn Sina’s philosophy. In his philosophical system, man is a created existent whose immaterial soul and material body, both, come into existence by the Active Intellect. From the very beginning, the soul is immaterial by essence and parallel to separate intellects. However, it is material in terms of acts and depends on bodily means. The soul-body relationship is unique: The soul is the administrator of the body and the main agent of all human acts. The body, as the unique instrument of the soul’s acts, enjoys worldly life and is the mediator of the actualization of faculties and their capabilities. Man has no life prior to his worldly life and is not pre-eternal; however, its immaterial soul is eternal and, unlike the body, which is destroyed after death, is not annihilated and is immortal.
Three of Ibn Sina’s allegorical-gnostic works center around anthropology: in the treatises of al-Tayr, Hayy ibn Yaqzan, and Salaman wa Absal, he explains human life and the factors leading to or hindering his perfection in the language of stories, secrets, and symbols. Moreover, following an approach which is less philosophical and more gnostic and didactic, he tries to reveal the way of perfection and happiness to its seekers.
The present paper intends to explore the appearance of philosophical anthropology of Ibn Sina in the anthropology embedded in his three-fold allegorical-gnostic treatises. In this way, it seeks to discover the differences and similarities between these two approaches to man from the viewpoint of this dexterous Peripatetic philosopher.
نزد ابنسينا شناخت زواياي گوناگون وجود انسان جايگاه ويژهيي دارد. در نظام فلسفي او انسان موجودي حادث است که هم نفس مجرد و هم بدن مادي او با افاضه عقل فعال ايجاد ميشود. نفس از همان ابتدا از حيث ذات، مجرد و هم افق با عقول مفارق است اما از حيث فعل، مادي و نيازمند ابزارهاي جسماني است. رابطه نفس و بدن رابطهيي بيبديل است: نفس مدبر بدن و فاعل اصلي همه افعال انسان است و بدن، ابزار منحصر بفردِ فعل نفس در حيات دنيوي و واسطه فعليت يافتن قوا و توانمنديهاي آن است. انسان، حيات متقدم بر حيات دنيوي ندارد و ازلي نيست اما نفس مجردش، ابدي است و برخلاف بدن که با مرگ از بين ميرود نفس، فنا نميپذيرد و جاودانه است.
سه اثر تمثيلي ـ عرفاني ابنسينا نيز با محور انسانشناسي تدوين شدهاند: در رسالة الطير، حيبنيقظان و سلامان و ابسال شيخالرئيس به زبان قصه و رمز و در قالب نمادها و سمبلها، حيات انسان و عوامل و موانع کمال او را تبيين ميکند و با نگاهي کمتر فلسفي و بيشتر عرفاني و تربيتي، تلاش ميکند تا راه تعالي و سعادت را به جويندگان بنماياند.
نوشتار حاضر قصد دارد نمود انسانشناسي فلسفي ابنسينا را در انسانشناسي رسائل سهگانه عرفاني ـ تمثيلي او جستجو نمايد و از اين رهگذر به تفاوتها و شباهتهاي دو نوع نگاه به انسان از منظر اين فيلسوف مبرز مشائي برسيم.
http://hop.mullasadra.org/ar/Article/Download/23439مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریتاریخ فلسفه2008-9589422019729Substantiality of the Soul in Ibn Sina and Mulla Sadraجوهريت نفس از ديدگاه ابنسينا و ملاصدرا107124faمليحه صابري نجفآباديمركز تحقيق سازمان سمت2019729One of the important problems of Islamic philosophy is the demonstration of the substantiality of the soul. In spite of their agreement concerning the substantiality of the soul, Mulla Sadra and Ibn Sina have some basic disagreements in the interpretation and explanation of this principle. The extent of these disagreements has also stretched to some critical issues such the explanation of the soul, its changes, and its relationship with other faculties, which are the focus of this paper. According to Ibn Sina, possible beings consist of two analytic-rational components, that is, existence and quiddity. He also maintains that the source of the division of categories, under which substance and accident fall, is quiddity itself. The difference between substance and accident also lies in the fact that existence is substance by itself, and existence is accident through the other. Therefore, the soul is an immaterial substance that performs voluntary administrative acts and perceives universal affairs. It has some branches or faculties through which it carries out its acts. In this approach, the differences among human souls, from their highest to lowest levels, are rooted in accidents, and no change occurs in their substance. In Mulla Sadra’s view, too, accident has no independence before substance, thus it is a dependent truth enjoying an existence depending on the other. Nevertheless, based on the principle of the principiality of existence, the criterion for individuation is existence; an existence which underlies the individuation of a subject and is the referent for substance itself and a referent for all accidents. In other words, it is a single existence that is a referent for man with various accidents. The soul is a substance commensurate with existence and enjoys an essential and graded existence the accidents of which are considered to be the grades of this truth. The soul’s faculties are its modes and grades, and the perfections attained by the soul originate in its unity with perceptive forms.يكي از موضوعات مهم در فلسفه اسلامي، اثبات جوهريت نفس است. ملاصدرا و ابنسينا با وجود اتفاق نظر در اصل جوهريت نفس در تفسير و تبيين آن اختلاف نظر اساسي دارند. اين اختلاف كه به مباحث مهمي مانند تبيين نفس، تغييرات آن و رابطه آن با قوا نيز کشيده شده است، مسئله اصلي نوشتار حاضر است. براساس نظر ابنسينا موجودات ممکن مركب از دو جزء تحليلي ـ عقلي وجود و ماهيتند و مقسم مقولات نيز كه جوهر و عرض در ذيل آنها قرار ميگيرد، خود ماهيت است و تفاوت جوهر و عرض نيز به اين است كه وجود جوهر فينفسه و وجود عرض لغيره است. بر اين مبنا، نفس جوهر مجردي است كه افعال اختياري تدبيري و ادراك امور كلي را انجام ميدهد و داراي فروع يا قوايي است كه افعال خود را بواسطه آنها به انجام ميرساند. در اين رويكرد، اختلاف نفوس انسانها از عاليترين تا پايينترين مرتبه به اعراض است و در جوهر هيچ تحولي ايجاد نميشود. بعقيده ملاصدرا نيز عرض هيچگونه استقلالي در مقابل جوهر ندارد، از اينجهت، حقيقتي است وابسته كه داراي وجود تبعي و لغيري است، اما بنا به اصل اصالت وجود كه ملاك تشخص، وجود است، وجودي که مشخص معروض است، همان مصداق خود جوهر و مصداق همه اعراض است؛ يعني يک وجود واحد است که مصداق انسان با اعراض مختلف است. نفس جوهري است از سنخ وجود، داراي وجود لنفسه و ذومراتب كه اعراض آن از مراتب اين حقيقت محسوب ميشوند. قواي نفس شئون و مراتب نفسند و کمالاتي که نفس کسب ميکند مرهون اتحاد او با صور ادراکي است.http://hop.mullasadra.org/ar/Article/Download/23440مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریتاریخ فلسفه2008-9589422019729Humanism in Sophists and Great Greek Philosophers:A Study of their Common and Different Ideasانسانمداري از منظر سوفيستها و فلاسفه بزرگ يونان؛ بررسي وجوه اشتراک و افتراق ديدگاهها125146faحسن بلخاري قهيدانشگاه تهرانمينا محمدي وکيلدانشگاه تهران 2019729The Sophists were the first ancient thinkers who considered the issue of man as the main subject of philosophy. They were the first to change the direction of philosophical research from phusis to nomos. Almost at the same time and a short while after the rise of the Sophists, in spite of their disagreements with and fundamental oppositions to these thinkers, Socrates, Plato, and also Aristotle introduced man as the primary concern of philosophical theories. This was the main commonality between the views of the Sophists and ancient philosophers. On the other hand, there is also a kind of formal proximity between Socrates and the Sophists in terms of their method of dialectics and discourse. However, since Socrates considers a fixed criterion for knowledge which is free from sense impressions, he criticizes Protagoras’ statement as to “Man is the measure of all things”, and argues that Protagoras focuses on individual man and considers the truth to be relative. In this way, a comparative study of the ideas of the Sophists and philosophers reveals that both groups followed the same subject and method but had different purposes. The Sophists’ purpose was teaching, while philosophers sought their end in knowing the truth. This paper aims to discover the differences and similarities between these two approaches. In doing so, it initially deliberates accurately over their distinctive ideas and then clearly explains that some of the philosophical findings of the Sophists, in spite of their historical notoriety, have exercised some lasting effects on contemporary philosophy. In other words, by changing the direction of philosophy’s attention to the problem of man, in a sense, they developed the basis for modern philosophy.سوفيستها را ميتوان از نخستين متفکران باستان دانست که موضوع اصلي انديشه را معطوف به مسئلة انسان ميدانستند. ايشان براي نخستين بار جهت پژوهش فلسفي را از «فوسيس» به «نوموس» تغيير دادند. تقريباً همزمان و اندکي پس از ظهور سوفيستها، سقراط، افلاطون و همچنين ارسطو نيز با وجود مخالفتها و تعارضات بنيادين با ايشان، انسان را نخستين خواست نظرية فلسفي برشمردند. اين امر اصليترين وجه اشتراک دو ديدگاه سوفيستي و فلاسفة کهن را نشان ميدهد. از سوي ديگر، ميان سقراط و سوفيستها از لحاظ شيوة ديالکتيک و بحث نيز نوعي قرابت صوري وجود دارد. اما از آنجا که سقراط معرفت را داراي معيار ثابت و فارغ از تأثيرات و متغيرات حسي قلمداد ميکند، ازاينرو «انسان معيار همه چيز است» پروتاگوراس از آنجا که نظر به انسان فردي دارد و حقيقت را نسبي تلقي ميکند، مورد انتقاد و اعتراض سقراط قرار ميگيرد. بدينترتيب مطالعة تطبيقي آراء سوفيستي و اهالي فلسفه نشان ميدهد که موضوع و روش، نزد دو گروه يکسان، اما غايت انديشه متفاوت بوده است. اين غايت نزد سوفيستها آموزش يا «پايديا» بود، در حالي که فلاسفه غايت عمل را در شناخت حقيقت ميجستند. نوشتار حاضر با هدف کشف وجوه اشتراک و افتراق دو ديدگاه، در گام نخست به تدقيق آراء شاخص آن خواهد پرداخت و سپس روشن ميکند که برخي نتايج فکري بدست آمده توسط سوفيستها، با وجود بدنامي تاريخي ايشان، تأثيراتي پاينده تا فلسفة معاصر غربي داشته است. بعبارت ديگر، اينان با تغيير جهت فلسفه به مسئلة انسان بنوعي مباني فلسفة نوين غرب را پي افکندند.http://hop.mullasadra.org/ar/Article/Download/23441مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریتاریخ فلسفه2008-9589422019729Khalil Khan Thaqafi (A‘alam al-Dawlah): A Philosophical Translation concerning Time and Placeخليل¬خان ثقفي (اعلم¬الدوله)؛ يک ترجمه فلسفي در باب زمان و مکان147172faرضا رنجبردانشگاه پاريس سه 2019729After graduation from Dar al-Funun and before going abroad, Dr. Khalil Khan Thaqafi translated and wrote two treatises on time and place. In the first treatise, which was introduced in the previous issue of History of Philosophy Journal, he discusses the idea of finite and infinite time and place. The second treatise, which is introduced in this issue, includes the translation of a short part of a huge philosophical book by Victor Cousin, the French philosopher of the 19th century, discussing whether time and place are substance or not.دکتر خليل خان ثقفي (اعلم الدوله)، پس از فارغ التحصيلي از دارالفنون و پيش از عزيمت به فرنگ، دو رساله در موضوع زمان و مكان ترجمه و تأليف كرده است: در رسالة اول ـ که در شمارة پيشين مجله معرفي و منتشر شد ـ او به بحث در باب ايدة مکان و زمان متناهي و نامتناهي پرداخته است. در رسالة دوم که براي اولين بار، در اين شماره معرفي و منتشر ميشود و شامل ترجمة بخش کوتاهي از يک کتاب مفصل فلسفي از ژول سيمون، فيلسوف قرن نوزدهم فرانسه است، مسئله جوهر بودن يا نبودنِ زمان و مکان مطرح شده است.http://hop.mullasadra.org/ar/Article/Download/23442