مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریتاریخ فلسفه2008-9589532015621A Comprehensive Critical-Comparative Analysis of Tusi’s Works on Ethicsنوشتههاي خواجهنصيرالدين طوسي در اخلاق؛ تحليل انتقادي – تطبيقي جامع از آثار اخلاقي وي110faفرشته ابوالحسني نياركيدانشگاه آل طه201744This paper presents a critical-comparative analysis of Tusi’s writings on ethics. Research on various dimensions of his ethical theory requires a comprehensive knowledge of his works. Therefore, prior to any study of his works on ethics, it is necessary to critically analyze them and compare them with each other. Moreover, it is also a must to identify Tusi’s contribution to research on ethics among his written works. It is not possible to provide an extensive report of all of his works in various fields in this paper; therefore, the writer has contented herself with referring to those books, treatises, and articles that he exclusively wrote on ethics including some scattered discussions of this field. Moreover, because of the importance of Tusi’s independent works on ethics, the writer has also referred to the date of each work, the purpose behind writing it, the approach of the work, the structure, method, and references used in writing it, its publication status, its place in the history of ethical works, its bibliography, the ethical school it represents, and its Table of Contents following an analytic-critical approach. This paper also examines the relationship between Tusi’s ethical writings, particularly his three important works including Akhlaq-e Muhtashami, Akhlaq-e Nasiri, and Awsaf al-ashraf.بررسي انتقادي نوشته هاي خواجه نصيرالدين طوسي در اخلاق هدف جستار حاضر است. پژوهش از اضلاع نظرية اخلاقي طوسي، مسبوق به آگاهي جامع از آثار وي ميباشد، ازاينرو، پيش از هر نوع پژوهشي از اخلاق-نگاري او، تحليل نقادانه از نوشته هاي خواجه و ترابط آنها با يکدگر ضرورت دارد؛ شناسايي سهم اخلاق پژوهي در آثار خواجه و آثار مرتبط وي با اخلاق در اين راستاست. گزارش تفصيلي از همة آثار خواجه طوسي در زمينه هاي مختلف، شايسته اين جستار نيست؛ با اين بيان تنها به کتب، رسائل و مقالات طوسي در اخلاقنگاري اعم از «تک نگاري مستقل در اخلاق» و «مباحث پراکندة اخلاقي در ساير آثار» بسنده ميکنيم. همچنين بسبب اهميت اخلاق نگاريهاي مدون و مستقل خواجه، به بيان سال نگارش، انگيزة تأليف، جهت گيري اثر، روش، ساختار، منابع طوسي در آن اثر خاص، وضعيت نشر اثر، جايگاه اثر در تاريخ اخلاق نگاري، ارجاعات، مکتب اخلاقي و فهرست اجمالي با رهيافت تحليلي ـ تطبيقي از مسائل ميپردازيم. بررسي نسبت و پيوستگي آثار اخلاقي خواجه طوسي بويژه سه اثر مهم اخلاق محتشمي، اخلاق ناصري و اوصاف الاشراف از ديگر مباحث اين جستار است.http://hop.mullasadra.org/ar/Article/Download/23214مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریتاریخ فلسفه2008-9589532015621Happiness in the Views of Aristotle and Ibn Miskawayh Raziسعادت از منظر ارسطو و ابن مسكويه رازي110faعليمحمد ساجديدانشگاه شيراز هاجر داراييتباردانشگاه شيراز 201744The question of the concept and referent of “happiness” is rooted in Man’s nature. A comparison of the ideas of two authorities in this field, one from ancient Greece and the other from among the Islamic philosophers who were contemporary with Ibn Sina, is of great importance in appreciating the innovations of Muslim thinkers in comparison to those of Greek thinkers in various fields of philosophy.
This short paper, which is based on an analytic-comparative study, after explaining the philosophical and ethical principles of each of these two schools, inquires into the similarities and differences between their ideas concerning happiness. Aristotle defined the theory of virtue and happiness based on the concept of “golden mean” with reference to some components such as the intellect, joy, and friendship. However, given his non-monotheistic view of God and the world and heedlessness of resurrection, he was not capable of providing a successful model for the concept and referent of happiness. In contrast, Ibn Miskawayh tries to explain the same concepts on the basis of the knowledge of the soul, the intellect, and the divine rule in the light of his monotheistic worldview. He divides happiness into two worldly and other-worldly types and introduces divine proximity as the true referent of happiness. Both of them define happiness as the transcendent good (supreme good); however, since the basic principles of their ethical philosophies are different from each other, their philosophical concomitants are also different from each other.
پرسش دربارة مفهوم و مصداق «سعادت»، ريشه در نهاد و سرشت آدمي دارد. مقايسه آراء دو انديشمند صاحبنظر در اين زمينه ـ يکي از يونان باستان و ديگري از حکماي اسلامي هم روزگار با ابنسينا، از جهت معرفت نسبت به نوآوري متفکران اسلامي در قبال رهاورد يونانيان در ساحتهاي گوناگون فلسفي، حائز کمال اهميت است.
اين جستار مختصر ـ که به روش تحليلي ـ تطبيقي صورت پذيرفته ـ پس از تأملاتي چند دربارة مباني فلسفي و اخلاقي هريک، وجوه اشتراک و افتراق آراء ايشان دربارة سعادت را کاويده است. ارسطو، گرچه با اهتمام کامل به مؤلفههاي عقل، لذت و دوستي، تئوري فضيلت و سعادت را حول محور «اعتدال» تعريف ميکند، ليکن، با توجه نگاه غيرتوحيدي وي به خدا و جهان و عدم توجه او به معاد، قادر نيست که مدل موفقي از مفهوم و مصداق سعادت ارائه کند. برخلاف ابنمسکويه که با جهانبيني توحيدي ميکوشد تا همين معاني را برپايه معرفت نفس، عقل و شرع تبيين نمايد، سعادت را به دو قسم دنيوي و اخروي تقسيم نموده و مصداق واقعي سعادت را قرب الهي معرفي ميکند. همچنين، هردو بر تعريف سعادت به خير متعالي (خير اعلي) تأکيد ميورزند، ليکن، از آنجا که مباني انديشه اخلاقي آنها با يکديگر متفاوت بوده، لوازم انديشه آنان نيز با يکديگر متفاوت خواهد شد.
http://hop.mullasadra.org/ar/Article/Download/23215مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریتاریخ فلسفه2008-9589532015621Farabi and his Distinction between Existence and Quiddityفارابي و نظريه تمايز وجود از ماهيت110faقاسم پورحسندانشگاه علامه طباطبايي0000-0003-3665-6303201744One of the innovations of Farabi and Islamic philosophy is the theory of the distinction between existence and quiddity. This view was merely developed in the light of understanding the meaning of the reality of being. Islamic philosophers, particularly Farabi and Ibn Sina, because of their epistemological rupture with Greek tradition, sought to understand being differently from Aristotle and, in a way, abstained from reducing the question of being to the question of the whatness of objects. In addition to a conceptual and logical distinction, Farabi managed to develop and present an ontological distinction in the field of philosophy. Ibn Sina expanded it so vastly that some might consider this theory as one of his own philosophical achievements. After the problem of the evidence and principliality of existence, the quality of the relationship between existence and quiddity turned out to be one of the most important discussions in Islamic philosophy. At the beginning, under the influence of dividing being into necessary and possible types, Muslim philosophers tried to explain the fundamental difference between them through explaining the relationship between quiddity and existence. As a result, they considered two propositions as the basis of two interpretations of existence and the explanation of its relationship with quiddity. The theory of the synthetic nature of quiddative existents in terms of their existence and quiddity, the existence’s being superadded or accidental to quiddity, and the distinction between existence and quiddity in existents are the views that emerged in Islamic philosophy with Farabi and gradually came to the fore as the most important discussions concerning existence. Furthermore, Farabi’s discussion concerning the individuation of quiddities and the criterion for individuation, which was later accepted by all Islamic philosophers and emphasized by them, was developed under the influence of the above theories. In this paper, the writer has initially tried to provide a correct understanding of the theory of distinction through clarifying its fundamental bases. Then he has clarified its ontological and philosophical consequences and highlighted the importance of this theory in Islamic philosophy. Such an explanation necessitates an extensive investigation of Farabi’s ideas about existence, the meaning of existence, and the existence-quiddity relation.يکي از ابداعات فارابي و فلسفه اسلامي، طرح نظريه تمايز وجود از ماهيت است. اين ديدگاه تنها در پرتو فهم معناي حقيقت وجود ميسر گرديد. فيلسوفان اسلامي و بطور خاص فارابي و ابنسينا، بواسطه گسست معرفتي از سنت يوناني، کوشيدند تا وجود را متفاوت از ارسطو فهم نموده و پرسش از هستي را به سؤال از چيستي شيء فرو نکاهند. فارابي علاوه بر تمايز منطقي و مفهومي، توانست تمايز وجودي را در فلسفه عرضه و تدوين نمايد. ابنسينا آن را چنان بسط داد که برخي معتقدند اين نظريه، دستاورد فلسفي ابنسيناست. چگونگي ارتباط وجود و ماهيت پس از مسئله بداهت و اصالت وجود، يکي از مهمترين مباحث فلسفه اسلامي تلقي ميشود. فيلسوفان مسلمان در همان آغاز، تحتتأثير تقسيم وجود به واجب و ممکن، کوشيدند تا تفاوت بنيادين دو قسم را با تبيين نسبت وجود و ماهيت شرح دهند. دو گزاره «إن الواجب ماهيته انيته» و «کل ممکن زوج ترکيبي له ماهيه و وجود»، اساس دو نوع تلقي درباره وجود و تبيين رابطه وجود با ماهيت را شکل داد. نظريه ترکيبي بودن موجودات ماهوي از دو حيث وجود و ماهيت، زائد يا عرضي بودن وجود بر ماهيت و تمايز وجود و ماهيت در موجودات، ديدگاههايي هستند که در فلسفه اسلامي با فارابي آغاز گرديد و بتدريج به مهمترين مباحث در باب وجود تبديل شد. همچنين بحثي را که فارابي درباره تشخص ماهيات و ملاک تشخص ارائه داد و بعدها همه فيلسوفان اسلامي آن را پذيرفته و مورد تأکيد قرار دادند، تحتتأثير همين موضوع رخ داد. در اين نوشتار ابتدا تلاش خواهيم کرد تا فهم صحيحي از نظريه تمايز بکمک تبيين شالودههاي اساسي آن بدست دهيم و سپس نتايج معرفتي و فلسفي آن را بيان کرده و اهميت نظريه را در فلسفه اسلامي مورد توجه قرار دهيم. لازمه چنين تبييني، بررسي تفصيلي آراء فارابي درباره وجود، معناي وجود و نسبت وجود و ماهيت است.http://hop.mullasadra.org/ar/Article/Download/23216مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریتاریخ فلسفه2008-9589532015621سخن سردبير110faدکتر حسینکلباسی اشتریدانشگاه علامه طباطبايي201744تعيين و تشخيص زباني خاصي براي هر دانشي متمايز از ساير دانشها، امري بظاهر روشن و غيرقابل انكار است و چند و چون در آن معنا ندارد. اين زبان اختصاصي، تنها محدود به اصطلاحات و واژگان فني مُستعمل در هر علم نيست، بلكه عمدتاً به ساختار، چشمانداز و بويژه روح حاكم بر آن زبان بازميگردد. اين تقسيم و تمايز ميتواند ـ و بايد ـ حتي در زيرمجموعه شاخهيي از علوم مانند علوم تجربي و كاربردي نيز آشكار شود؛ زيرا مثلاً زبان دانش انفورماتيك و فناوري اطلاعات (IT) با زبان فيزيك و زيستشناسي و حتي زبان رايج در علوم رياضي و زبان رياضي با زبان عصبشناسي و هوش مصنوعي و ... متفاوت است. اين در حالي است كه ترابط و مشاركت اين علوم در برخي زمينهها بسيار زياد است و مثلاً علوم رايانهيي و انفورماتيك و هوش مصنوعي با رياضيات و قواعد و مناسبات آن، ارتباط تنگاتنگي دارند. با اين حال در گفتمان و فروعات مربوط به فلسفه علم، يكي از مقولات اساسي همين مقوله «زبان علم» است. اگرچه اين معنا در تقسيمبندي علوم نزد قُدما و شرايط و مبادي آن ـ مانند رئوس ثمانيه ـ چندان متمايز و مستقل نگرديده بود، ليكن همين قُدما وقتي به اصولي چون مفردات و روشها و تعاريف نظر ميكردند، خواهناخواه به نقش «زبان علم» هم التفات داشتند و آن را در تحديد و تشخيص دانشها موثر ميدانستند. نگارش رسالههايي چون الحدود ابنسينا، الحروف فارابي، كبري في المنطق ميرسيد شريف و دهها نوشتة ديگر از ايندست، صرفاً به سياق آثار ادبي و منطقي معمولي كه ساختار عبارت و گزاره و مفردات قضايا را تحميل ميكند، نوشته نشدند، بلكه عمدتاً و اصالتاً بر مقوله زبان تأكيد و تمركز يافتهاند؛ براي نمونه، تحليل دقيق و بلكه حيرتآور فارابي در رساله الحروف درخصوص حروف، اسماء و مقولات (كه فصل نخست اين رساله را تشكيل ميدهد) و نيز ملاحظات زبانشناسي وي بويژه در مورد واژه «وجود» و معاني، دلالتها، مشتقات و تركيبات مستعمل آن، تنها به دغدغه نحوي و حتي منطقي مصنّف آن بازنميگردد، بلكه مهمتر از آن، عميقاً به جهات و زمينههاي معرفتي، تربيتي و حتي وجودشناختي زبان مرتبط ميشود. فارابي در تقسيمبندي علوم در احصاء العلوم نيز از مؤلفه زبان و نقش آن در تمايز دانشها حكايت ميكند؛ زبان خطابه، زبان برهان و زبان شعر مهمترين قلمروهاي مورد نظر او در اين باب بشمار ميروند. اين مطلب به مناسبتهاي گوناگون در نوشتههاي حكما، منطقيون و اديبان و شاعران نيز انعكاس يافته و اي بسا طوايف و اصناف مردمان برحسب زبان از يكديگر شناخته ميشوند.
زبان فلسفه و اهل آن، «برهان» است. در صناعات خمس، برهان از جدل و سفسطه و شعر و خطابه جدا شده است. اگر در همين تفكيك و تمايز دقت كنيم، شرايط و مقدمات فلسفه و زبان اختصاصي آن آشكار ميشود. البته در ميان چهار صناعت ديگر، صناعت «شعر» وضع خاصي دارد، چون آنچه معلم اول از شعر و شاعري اراده ميكرد، با آنچه امروزه از اين عرصه ميشناسيم، تفاوتهاي عمدهيي دارد و ميدانيم تلقي ارسطو حتي از دانش «تاريخ» نيز با آنچه امروزه بدين نام شناخته شده، يكسان نيست. وي تاريخ را در ذيل شعر قرار ميداد، زيرا بعقيدة او مطالب و قضاياي تاريخ جزئيتر از شعر و از اين جهت نسبت بدان از اهميت كمتري برخوردار بود. به هر روي، از ديد وي، برهان بدين اعتبار از بقيه ممتاز است كه از زباني ناظر بر واقع برخوردار است و هرچند تمامي دانشها، واقعنما هستند، گويي فلسفه در اين محاكاة و واقعنمايي، سهم بيشتري دارد. زبان برهان كه زبان فلسفه است، بدين اعتبار است كه اين زبان از ساير زبانهاي علوم و بويژه از زبان روزمره و عادي فاصله ميگيرد و اگر در ذهن و ضمير مردمان چنين جلوه كرده است كه فيلسوفان به تعقيد و ابهام و كليگويي تمايل دارند، ناشي از سنخ زباني و البته سنخ انديشگي فلسفه و فيلسوفان است. هيچ فيلسوفي در غموض و دشواري زبان تعمّد ندارد و اگر گهگاهي تكلّف و تقيّدي هست، به دشواري تفكر فلسفي بازميگردد.
اكنون ابن پرسش نمود مييابد كه اگر زبان فلسفه از پيچيده به ساده ميل كند و بعبارتي، در زبان اين دانش، نوعي دستكاري و تصرّف صورت گيرد، چه اشكالي پديد ميآيد؟ پاسخ اين است كه اگر ما به پيوستگي و ترابط ميان زبان و تفكر قائل باشيم و اگر زبان را آيينه و جلوه و ساحت ملفوظِ تفكر بدانيم، آنگاه ساخت و بافت و روح حاكم بر زبان را مصنوعي و تكلّفآميز نميدانيم و اهل فلسفه را متهّم به لفاظّي و پيچيدهگويي نميكنيم. اگر امروزه سخن از سادهسازي زبان فلسفه ـ بويژه بگونهيي كه در سنت تحليلي مدنظر قرار گرفته است ـ بميان ميآيد و حتي در نزديك ساختن آن به زبان روزمره و امور عادي و رايج زندگي تلاش ميشود، آنگاه بايد به نتايج اين سادهسازي، بويژه در قياس با مبادي پذيرفته شده در تكوين علم بينديشيم و آفاق دو سنت كلاسيك و جديد در مقوله زبان فلسفه را با يكديگر مقايسه كنيم. اميد كه تأملات اصحاب فلسفه به اين ساحت مهم معطوف گرديده و بويژه بتواند در عرضه زباني استوار در گفتمان فلسفي معاصر مدد رساند. (انشاءالله)
http://hop.mullasadra.org/ar/Article/Download/23217مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریتاریخ فلسفه2008-9589532015621A Comparison of two Types of Autonomous and Revelation-Based Rationalism in Abu Hatam Razi and Muhammad Ibn Zakariyya Razi’s Debateمقايسه دو سنخ خردورزي خودبنياد و وحي بنياد در مناظره ابوحاتم رازي و محمد بن زکرياي رازي110faاحد فرامرز قراملکيدانشگاه تهران عباسعلي منصوريدانشگاه تهران 201744The studies on the development of the rationalist trend in the world of Islam usually discuss the challenges of rationalist groups with exoteric groups, including Ash‘ari mutikallimun and Sufists rather than compare or analyze the trends defending reason. Among such trends, the two autonomous and revelation-based rationalist groups play more influential roles. The reason is that it is in the dialog between these two groups that the mutual dependence of reason and religion on each other is revealed. Here, the dialog moves away from a sectarian debate and comes closer to real conversations. The purpose of this paper is to investigate the favorable and unfavorable ideas of Abu Hatam Razi, Ahmad Ibn Hamdan (d. 322 AH), and Muhammad Ibn Zakariyya Razi (d. 313 AH) regarding two kinds of rationalism, namely, autonomous and revelation-based, in the third and fourth centuries, respectively. This period is of great importance in the history of Islamic philosophy because during which different philosophical debates and schools emerged and various theories and boundaries were developed. Reducing the difference of the rationalism of Abu Hatam and Muhammad Ibn Zakariyya Razi to their belief or disbelief in the necessity of prophethood is the outcome of an extremely superficial comparison which does not explain the components and nature of their rationalism. The present paper aims to inquire into the main roots of this difference and provide a clear picture of their rationalistic methods and epistemological systems.در بررسي سير جريان عقلگرايي در جهان اسلام معمولاً به بررسي چالشهاي جريان عقلگرايي با گروههاي ظاهرگرا، متکلمان اشعري و صوفيه پرداخته ميشود و کمتر به بررسي و مقايسه جريانهاي مدافع عقل با يکديگر اقبال ميگردد.
در ميان جريانهاي مدافع عقل، دو سنخ خردورزي خودبنياد و خردورزي وحيباور جايگاه مؤثرتري دارند. زيرا در گفتگوي اين دو سنخ از خردورزي است که نيازهاي متقابل عقل و دين به هم آشکار ميشود و گفتگوها از جدلهاي صنفي فاصله گرفته و به گفتگوي واقعي نزديکتر ميگردند.
هدف اين نوشتار بررسي مواضع خلاف و وفاق خردورزي ابوحاتم رازي، احمدبنحمدان (ف.322 ﻫ .ق) و محمد بن زکرياي رازي (ف.313 ﻫ .ق) بعنوان نمايندگان خردورزي خودبنياد و خردورزي وحي بنياد در قرن سوم و چهارم هجري است. اين دوره اهميت زيادي در تاريخ تفکر اسلامي دارد، زيرا در اين دوره است که گفتمانها و مکاتب فکري شکل ميگيرد و نظريهها و مرزبنديها ظهور و نمود مييابد.
فروکاستن اختلاف عقلگرايي ابوحاتم و محمدبن زکرياي رازي به اعتقاد يا عدم اعتقاد ايشان به ضرورت نبوت، يک مقايسه بسيار سطحي است که مؤلفهها و ماهيت عقلگرايي ايشان را بيان نميكند. نوشتار حاضر در پي اين است كه ريشههاي دورتر و اصلي اين اختلاف را واکاوي نمايد و تصويري از روش عقلگرايي و نظام معرفتي هريک ارائه دهد.
http://hop.mullasadra.org/ar/Article/Download/23218مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریتاریخ فلسفه2008-9589532015621A Critical Evaluation of Hegel’s Reading of the Origin of Heraclitus’ Doctrinesارزيابي انتقادي خوانش هگل از بنياد آموزههاي هراكليتوس110faداريوش درويشيدانشگاه علامه طباطبايي201744At the beginning of the modern period, German philosophy turned its eyes, more than to any other philosophical traditions, to Greek philosophy and borrowed its most fundamental principles from this school. This Hellenistic tradition in German philosophy, on the one hand, granted a new depth to these teachings and, on the other hand, resulted in some misunderstandings about Greek philosophy. This paper is intended to formulate one of the most well-known of such misunderstandings. This misunderstanding is rooted in the bases of Heraclitus’ teachings. Some ancient philosophers, such as Plato and Aristotle, who studied Heraclitus’ book, believed that the doctrine of motion was the basis of all his other doctrines. This was the case while Hegel, at a time when German modern philosophy was at its height of development, tried to bring his philosophy into harmony with Heraclitus’ doctrines. However, since it was impossible, he brought Heraclitus’ doctrines into harmony with the fundamental principles of his own philosophy. For example, he considered the basis of this early philosopher’s philosophy to be, not the doctrine of motion, but the identity of opposites. This reading of Hegel was soon accepted by some of researchers of Greek philosophy. In this paper, the writer has tried to demonstrate that a return to an ancient reading of the basis of Heraclitus’ philosophy is much more justified than accepting a Hegelian reading of the nature of its fundamental principles.فلسفه آلماني در آغاز دوران نو، نگاه خود را بيش از تمام ديگر سنتهاي فلسفي، بسمت يونانيان گرداند و نخستين بنيادها و جانمايههاي خود را از فلسفه يوناني به وام گرفت؛ اين سنت يونانيگرايي در فلسفه آلماني، از سويي ژرفاي تازهيي به اين آموزهها بخشيد و از سوي ديگر، به پارهيي بدفهميها دربارة فلسفه يونان انجاميد. نوشتار حاضر، ميكوشد يكي از پرآوازهترين اينگونه بدفهميها را صورتبندي نمايد. اين بدفهمي، به بنياد آموزههاي هراكليتوس بازميگردد؛ فيلسوفان کهني همچون افلاطون و ارسطو كه كتاب هراكليتوس را در دست داشتند، آموزه جنبش را بنياد آموزههاي هراكليتوس ميدانستند. اين در حالي بود كه هگل، در اوج فلسفه نوين آلماني، كوشيد فلسفه خود را با آموزههاي هراكليتوس هماهنگ سازد، اما از آنجا كه اين کار شدني نبود، آموزههاي هراكليتوس را با مباني فلسفه خويش همساز نمود. براي نمونه، وي بنياد فلسفه هراكليتوس را، نه آموزه «جنبش»، بلكه آموزه «يگانگي هميستاران [= اضداد]» پنداشت. اين خوانش هگل، بزودي از سوي برخي پژوهشگران فلسفه يونان پذيرفته شد و نوشتار حاضر ميكوشد نشان دهد كه بازگشتن به خوانش کهن از بنياد فلسفه هراكليتوس، بسيار شايستهتر از پذيرفتن خوانش هگلي از چيستي اين بنياد است. http://hop.mullasadra.org/ar/Article/Download/23219مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریتاریخ فلسفه2008-9589532015621A Comparison of Farabi’s Logico-Linguistic Theories with the Principles and Theories of Contemporary Linguisticsمقايسه نظريات منطقي – زبانشناختي فارابي با اصول و نظريات زبانشناسي معاصر110faمحمود رضا مراديان دانشگاه لرستان 201744The main purpose of the present article is to compare the logico-linguistic theories of Farabi with contemporary linguistic principles and theories. To this end, the writers initially review the history of the development of linguistics and its turning into an independent discipline. Then they introduce the most common fields and theories in contemporary linguistics. Finally, they compare Farabi’s logico-linguistic theories with more recent linguistic concepts and theories. Ten centuries ago, Farabi referred to linguistics as one of the sciences of his time and introduced certain fields, principles, and theories for it which bear amazing similarity to contemporary linguistic theories from several aspects. Moreover, in the science of the laws of singular words, which is the third part of his seven-part science of language, he studies letters, sounds, and words as discussed in the phonology and morphology of today. In the science of compound words (fourth part of his language science), he examines the syntactic structure of sentences and their components. His theories in this regard bear a strange similarity to Chomsky’s phrase structure grammar. By distinguishing grammar or syntax from logic, Farabi established a relationship between them which could be illuminating to the philosophers, logicians, and grammarians following him concerning some of the theories of contemporary linguistics such as the theory of the universal grammar and its principles and parameters, the theory of the language acquisition device and its innateness, and the theory of surface and deep structures. His ideas about syntax and logic and their relationship is extremely innovative and useful, and some clear traces about certain modern theories such as the concept of the phonological surface structure and semantic deep structure of sentences and the theory of the innateness of language can be found therein. This paper explains Farabi’s theories and their relationship with modern linguistic theories in order to reveal some aspects of the genius, breadth of knowledge, academic certitude, and magnanimity of this prominent Iranian and Islamic scientist, philosopher, and linguist following a scientific method.هدف اصلي نوشتار حاضر، مقايسه نظريات منطقي ـ زبانشناختي فارابي با اصول و نظريات زبانشناسي معاصر است. بدينمنظور، ابتدا ضمن مروري بر نحوة پيدايش زبانشناسي و استقلال آن از علوم ديگر، به معرفي رايجترين حوزه ها و نظريات زبانشناسي معاصر و سپس به مقايسه و تطبيق نسبي نظريات منطقي ـ زبانشناختي فارابي با حوزهها، مفاهيم و نظريات يادشده ميپردازيم. ده قرن پيش از اين، فارابي علم زبان را در ميان علوم زمانه خويش مطرح كرد و حوزه ها، اصول و نظريات خاصي براي آن معرفي نمود که از جهات بسياري هم پوشاني اعجابانگيزي با نظريات زبانشناسي معاصر دارند. او همچنين در علم قوانين الفاظ مفرد ـ که سومين بخش از بخشهاي هفتگانه علم زبان از نظر اوست ـ به بررسي حروف، اصوات و واژگان به صورتي که در آواشناسي و مورفولوژي امروز آمده است، پرداخته و در علم قوانين الفاظ مرکب (چهارمين بخش علم زبان) نيز به بررسي نحوي جملات و عناصر موجود در آنها ميپردازد. نظريات وي در اين زمينه، انطباق عجيبي با دستور گروهساختي چامسکي دارد. فارابي با ايجاد تمايز ميان علم نحو و علم منطق، بين آنها نسبتي برقرار نمود که ميتوانست براي فلاسفه، منطقيون و نحويان بعد از خود درخصوص نظريات زبانشناسي معاصر همچون دستور جهاني و اصول و پارامترهاي آن، نظريه اسباب فراگيري زبان و فطري بودن آن و توسعه نظريه روساخت ـ زيرساخت زبان راهگشا باشد. نظريات او دربارة علم نحو و علم منطق و نسبت آن دو نيز ـ بشدت ـ مبتکرانه و راهگشاست و ميتوان رگه هاي روشني از برخي نظريات نوين، مانند مفهوم روساخت آوايي و زيرساخت معنايي جملات و نظريه فطري بودن زبان را در آنها يافت. در نوشتار حاضر به شرح اين نظريات و نسبت آنها با نظريات نوين زبانشناسي خواهيم پرداخت تا بتوانيم بر گوشه يي از نبوغ، وسعت نظر، دقت علمي و همت بلند اين دانشمند، فيلسوف و زبانشناس ايراني و اسلامي به روش علمي کورسويي افکنيم.http://hop.mullasadra.org/ar/Article/Download/23220مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریتاریخ فلسفه2008-9589532015621Understanding of Truth in Pre-Socratic Philosophersفهم از حقيقت نزد پيشاسقراطيان110faسعيد شاپوريدانشگاه آزاد اسلامی201744The pre-Socratic philosophy of ancient Greece begins with Milesian philosophers and their search for the origin and arche of the world. By stating that nature likes to hide itself, Heraclitus was the first thinker who tried to learn about the truth. Parmenides was also one of the most important thinkers who, in his quest for understanding the truth, explained the way towards attaining it by showing the ways of opinion and truth in his instructional poem. Continuing the trend of pre-Socratic philosophy, the materialist Anaxagoras did not add anything to this perception of the truth; however, he mentioned that, due to their weak senses, human beings are not capable of identifying the truth. Atomists, too, did not add anything to previous ideas more than saying that the truth is hidden in a whirlpool, and we know nothing about it. All these ideas finally reach a common point by concluding that the understanding of the truth has always coupled with such words as physis, lethe, and aletheia.تفکر پيشاسقراطي يونان باستان با فلاسفه ملطي و جستجوي آنها براي منشأ و آرخه عالم، آغاز ميشود. هراکليتوس با بيان اينکه طبيعت دوست دارد خود را پنهان کند، نخستين انديشمندي است که در پي دانستن حقيقت بود و پارمنيدس نيز يکي از مهمترين متفکراني است که بدنبال فهمِ حقيقت، با نشان دادن راههاي گمان و حقيقت در شعر تعليميش، طريقِ رسيدن به حقيقت را بازگو نمود. در ادامه تفکر پيشاسقراطيان، آناکساگوراسِ مادي مسلک، چيزي بر اين فهم اضافه نكرد، اما اشاره ميکند که بر اثر ناتواني حواس، انسان قادر به تشخيص حقيقت نميباشد، اتميستها (اتميان) هم مطلبي بيش از اينکه حقيقت در گردابي پنهان است و از حقيقت چيزي نميدانيم، بر مطالب قبل نيفزودند. حاصل اين تفکرات درنهايت به يک نقطه مشترك ميرسد که فهم از حقيقت همواره با کلماتي مانند فوزيس، پوشيدگي و ناپوشيدگي، ارتباط تنگاتنگي داشته است. http://hop.mullasadra.org/ar/Article/Download/23221