مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری تاریخ فلسفه 2008-9589 16 4 2026 9 19 A Comparative Review of the Application of the Rule of “The Emanation of the Simple from the Composite” in Explaining the Emanation of Multiple from the Perspectives of Suhrawardī and Mutakallimūn بازخوانی کاربست قاعدة «صدور بسیط از مرکب» در تبیین صدور کثرت از منظر شیخ‌اشراق و مقایسة آن با دیدگاه متکلمان 35 54 fa محمدمهدی سلامی دانشگاه علوم اسلامی رضوی مصطفی سلامی دانشگاه تربیت مدرس 2026 6 1 <p style="direction: ltr;">The rational explanation of how multiple proceeds from the one has always been one of the most fundamental questions in Islamic philosophy. In fact, the problem is how multiple effects can emanate from a simple and one origin. The Peripatetic philosophers, on the basis of the Rule of the One, explained the emanation of multiple through a hierarchy of intellects; however, this approach encountered a number of objections. Suhrawardī, through innovations in his philosophy based on the division of light and darkness, opened a new path in this discussion. Alongside his employment of the rule of the nobler possibility (<em>imkān ashraf</em>), he proposed the rule of &ldquo;the emanation of the simple from the composite,&rdquo; which provides a justification for the possibility of the emanation of a simple effect from a composite cause. This principle holds a central position in his philosophical system. This is because it enabled him to respond to the objections raised against the Peripatetic theory and to establish the position of the vertical and horizontal intellects and the world of Ideas within the structure of his philosophy. Suhrawardī regards the Light of Lights (<em>Nūr al-Anwār</em>) as the First Origin, which, through the production of the First Emanant, opens the way for the emergence of a series of intuitive and contemplative lights. These lights become the source of infinite multiple beings and, in this way, the required multiplicity between the One Origin and the material world is created. The significance of this explanation lies in its connection with illuminative and intuitive taste (<em>dhawq</em>) and, consequently, its compatibility with the gnostic aspects of Islamic philosophy. Employing an analytical method, this study demonstrates that Suhrawardī departed from the Peripatetic method and, through the application of the rule of &ldquo;the emanation of the simple from the composite,&rdquo; was able to present a new model for elucidating the emanation of multiplicity.</p> <p>تبیین عقلانی نحوۀ صدور کثیر از واحد، همواره یکی از بنیادیترین پرسشها در فلسفۀ اسلامی بوده است. درواقع مسئله این است که چگونه از مبدئی بسیط و واحد، معلولهای کثیر صادر میگردد. حکمای مشائی، بر اساس قاعدۀ الواحد، صدور کثرت را در پرتو سلسله عقول تبیین نمودند، اما این رویکرد با اشکالاتی روبرو شد. شیخ&zwnj;اشراق با نوآوریهایی که در فلسفۀ&zwnj; خویش بر اساس تقسیم نور و ظلمت داشت، راهی تازه در این بحث گشود. او در کنار بهره&zwnj;گیری از قاعدۀ امکان اشرف، قاعدۀ &laquo;صدور بسیط از مرکب&raquo; را مطرح نمود که جواز صدور معلول بسیط از علت مرکب را توجیه میکند. این قاعده نقشی محوری در نظام فلسفی او دارد؛ چرا که وی توانست بواسطۀ این قاعده، اشکالات وارد بر نظریۀ مشائین را پاسخ داده و جایگاه عقول طولی و عرضی و عالم مثال را در ساختار اندیشۀ خود تثبیت نماید. سهروردی نورالانوار را مبدأ نخستین میداند که با ایجاد صادر اول، راه را برای پدید آمدن سلسله&zwnj;یی از انوار شهودی و شروقی میگشاید. این انوار منشأ کثرات بینهایت میشوند و بدین&zwnj;ترتیب، کثرت لازم میان مبدأ واحد و عالم ماده ایجاد میشود. اهمیت این تبیین در آن است که با ذوق اشراقی و شهودی پیوند دارد و ازاینرو با جنبه&zwnj;های عرفانی فلسفۀ اسلامی نیز سازگار میشود. این مقاله با روشی تحلیلی نشان خواهد داد که شیخ&zwnj;اشراق از روش مشائین فاصله گرفته و توانسته با بکارگیری قاعدۀ &laquo;صدور بسیط از مرکب&raquo;، الگویی نوین در تبیین صدور کثرت ارائه دهد.</p> http://hop.mullasadra.org/ar/Article/Download/53743