مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریتاریخ فلسفه2008-9589153202567يادداشت سردبيريادداشت سردبير34faحسینکلباسی اشتریاستاد گروه فلسفه، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران202567خرد جاویدان نام اثری است که بنا بر گزارش ابوعلی مسکویه (ت. 421ق) در کتاب آداب العَرَب و الفُرس، بخشی از آن طی جستجوی بسیار در شهر مدائن ـ&zwnj;یا شهری دیگر از ولایات فارس&zwnj;ـ بدست وی رسیده و سپس به ترجمة آن از زبان پهلوی اقدام نموده است. کتاب ابوعلی مسکویه در سال 1952 توسط محقق مصری، عبدالرحمن بدوی با عنوان حکمت خالده ترجمه و نشر گردیده و طی آن، جریان کشف نسخة اصلی توسط ابوعلی مسکویه بتفصیل بیان شده است. بگفتة مؤلف، خرد جاویدان منسوب به «هوشنگ پیشدادی»، پادشاهی از سلسلة پیشدادیان، جانشین کیومرث و قبل از پادشاهی طهمورث است که بمدت حدوداً چهل سال، سلطنت او برقرار بود و هموست که بروایت اوستا و دیگر متون کهن پارسی، &zwnj;مانند شاهنامه، آهن و آهنگری و شیوه¬های حکومت و شهرنشینی را به آدمیان تعلیم داده است. همچنین تأسیس دو شهر بابل و شوش را بدو نسبت داده¬اند. بگزارش طبری، نسب هوشنگ با چهار واسطه به نوح نبی(ع) برمیگردد و از فرزندان «سام» شمرده شده است. هوشنگ و کتاب او فقط نمونه¬یی از دهها نام و چهرة تاریخی&zwnj;ـ&zwnj;اسطوره¬یی ایران¬زمین است که مجموعۀ اسناد و مدارک موجود، آگاهی تفصیلی چندانی دربارة شخصیت و موقعیت اجتماعی، فرهنگی و سیاسی آنها در اختیار ما قرار نمیدهند. موضوع اصلی خرد جاویدان، حکمت عملی و قواعد کلی آن است و ابن-مسکویه در دیگر آثار خود، مانند تهذیب الاخلاق و تطهیر الاعراق و تجارب الامم نیز به این بحث پرداخته است. در این آثار از عقلی سخن بمیان آمده که میان تمامی آدمیان و اقوام و ملل مشترک است و قواعد و احکام آن، به تحصیل سعادت حقیقی می¬انجامد. دربارة وجوه تاریخی، افسانه¬یی، ادبی و زبان¬شناختی شخصیتهای فوق و آثار و اقوال آنها، پژوهشها و اظهارنظرهای گوناگونی صورت گرفته که اکنون محل بحث ما در اینجا نیست. پرسشهای ما در اصل از سنخ تاریخ تفکر و تاریخ فلسفه است؛ پرسشهایی مانند اینکه ابوعلی مسکویه از کدامین خرد سخن گفته که قواعد و احکام آن میان تمامی ابناء بشر یکسان است؟ چرا و چگونه چنین خِردی به سعادت حقیقی رهنمون میشود؟ این خِرد با میراث و سنت ایرانی و آموزه¬های کهن پارسی چه نسبتی دارد؟ حدود دو قرن پس از ابوعلی مسکویه، شیخ مقتول، شهاب¬الدین سهروردی، در آثاری چون حکمة الاشراق و المشارع والمطارحات، ضمن برشمردن شاخه¬های غربی و شرقی «خمیرۀ ازلی حکمت»، بنیاد آموزه¬های هرمس حکیم در غرب و یونان را همانا «حکمت خسروانی» و «حکیمان فُرس» معرفی میکند. پیرامون این موضوع نیز پژوهشهای بسیاری صورت گرفته و میگیرد، لیکن حقیقت حکمت ایرانی و ابعاد و زوایای آن، همچنان دارای ابهامات فراوانی است؛ بویژه آنکه وجه تمایز ـ&zwnj;و البته رُجحان و اولویت آن&zwnj;ـ نسبت به سایر سنتها و مسالک شرقی در هند و چین و مصر و بین¬النهرین، چندان روشن نیست. سرانجام اینکه، با لحاظ نقش بیبدیل مقام نبوت و تعلیمات انبیای الهی (ع) در تعلیم و بسط حکمت راستین ـ&zwnj;که بسیاری از حکما بر آن اتفاق¬نظر دارند&zwnj;ـ بیان نسبت حکمت ایرانی با شجرة نبوت و بویژه تعیین گاهشمار آن، بمنظور فهم سیر و تطور تاریخی و مناسبات فی ما بین، از اهمیت دو چندان برخوردار است. بنظر میرسد در نخستین گام، مطالعه و تصحیح انتقادی منابعی چون تراجم و رجال و متون عقایدنگارانه ـ&zwnj;که تعدادشان نیز اندک نیست&zwnj;ـ برای گشودن بابی جدید در اینباره ضرورت دارد.خرد جاویدان نام اثری است که بنا بر گزارش ابوعلی مسکویه (ت. 421ق) در کتاب آداب العَرَب و الفُرس، بخشی از آن طی جستجوی بسیار در شهر مدائن ـ&zwnj;یا شهری دیگر از ولایات فارس&zwnj;ـ بدست وی رسیده و سپس به ترجمة آن از زبان پهلوی اقدام نموده است. کتاب ابوعلی مسکویه در سال 1952 توسط محقق مصری، عبدالرحمن بدوی با عنوان حکمت خالده ترجمه و نشر گردیده و طی آن، جریان کشف نسخة اصلی توسط ابوعلی مسکویه بتفصیل بیان شده است. بگفتة مؤلف، خرد جاویدان منسوب به «هوشنگ پیشدادی»، پادشاهی از سلسلة پیشدادیان، جانشین کیومرث و قبل از پادشاهی طهمورث است که بمدت حدوداً چهل سال، سلطنت او برقرار بود و هموست که بروایت اوستا و دیگر متون کهن پارسی، &zwnj;مانند شاهنامه، آهن و آهنگری و شیوه¬های حکومت و شهرنشینی را به آدمیان تعلیم داده است. همچنین تأسیس دو شهر بابل و شوش را بدو نسبت داده¬اند. بگزارش طبری، نسب هوشنگ با چهار واسطه به نوح نبی(ع) برمیگردد و از فرزندان «سام» شمرده شده است. هوشنگ و کتاب او فقط نمونه¬یی از دهها نام و چهرة تاریخی&zwnj;ـ&zwnj;اسطوره¬یی ایران¬زمین است که مجموعۀ اسناد و مدارک موجود، آگاهی تفصیلی چندانی دربارة شخصیت و موقعیت اجتماعی، فرهنگی و سیاسی آنها در اختیار ما قرار نمیدهند. موضوع اصلی خرد جاویدان، حکمت عملی و قواعد کلی آن است و ابن-مسکویه در دیگر آثار خود، مانند تهذیب الاخلاق و تطهیر الاعراق و تجارب الامم نیز به این بحث پرداخته است. در این آثار از عقلی سخن بمیان آمده که میان تمامی آدمیان و اقوام و ملل مشترک است و قواعد و احکام آن، به تحصیل سعادت حقیقی می¬انجامد. دربارة وجوه تاریخی، افسانه¬یی، ادبی و زبان¬شناختی شخصیتهای فوق و آثار و اقوال آنها، پژوهشها و اظهارنظرهای گوناگونی صورت گرفته که اکنون محل بحث ما در اینجا نیست. پرسشهای ما در اصل از سنخ تاریخ تفکر و تاریخ فلسفه است؛ پرسشهایی مانند اینکه ابوعلی مسکویه از کدامین خرد سخن گفته که قواعد و احکام آن میان تمامی ابناء بشر یکسان است؟ چرا و چگونه چنین خِردی به سعادت حقیقی رهنمون میشود؟ این خِرد با میراث و سنت ایرانی و آموزه¬های کهن پارسی چه نسبتی دارد؟ حدود دو قرن پس از ابوعلی مسکویه، شیخ مقتول، شهاب¬الدین سهروردی، در آثاری چون حکمة الاشراق و المشارع والمطارحات، ضمن برشمردن شاخه¬های غربی و شرقی «خمیرۀ ازلی حکمت»، بنیاد آموزه¬های هرمس حکیم در غرب و یونان را همانا «حکمت خسروانی» و «حکیمان فُرس» معرفی میکند. پیرامون این موضوع نیز پژوهشهای بسیاری صورت گرفته و میگیرد، لیکن حقیقت حکمت ایرانی و ابعاد و زوایای آن، همچنان دارای ابهامات فراوانی است؛ بویژه آنکه وجه تمایز ـ&zwnj;و البته رُجحان و اولویت آن&zwnj;ـ نسبت به سایر سنتها و مسالک شرقی در هند و چین و مصر و بین¬النهرین، چندان روشن نیست. سرانجام اینکه، با لحاظ نقش بیبدیل مقام نبوت و تعلیمات انبیای الهی (ع) در تعلیم و بسط حکمت راستین ـ&zwnj;که بسیاری از حکما بر آن اتفاق¬نظر دارند&zwnj;ـ بیان نسبت حکمت ایرانی با شجرة نبوت و بویژه تعیین گاهشمار آن، بمنظور فهم سیر و تطور تاریخی و مناسبات فی ما بین، از اهمیت دو چندان برخوردار است. بنظر میرسد در نخستین گام، مطالعه و تصحیح انتقادی منابعی چون تراجم و رجال و متون عقایدنگارانه ـ&zwnj;که تعدادشان نیز اندک نیست&zwnj;ـ برای گشودن بابی جدید در اینباره ضرورت دارد.

http://hop.mullasadra.org/fa/Article/Download/50546

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریتاریخ فلسفه2008-9589153202567A Historical Comparative-Critical Study of Sense Perception in Plotinus and Suhrawardīمطالعۀ تطبیقی ‌ـ انتقادی ادراک حسی و رویکرد تاریخی به آن از دیدگاه فلوطین و سهروردی 524faمحمود صیدی دانشیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران2024111The quality of the knowledge of the world and Man’s encounter with external things through their sense perceptions marks the beginning of philosophical discussions. Great philosophers usually investigate such issues under the problem of vision. The present study comparatively examines the theories of Plotinus and Suhrawardī in this regard and demonstrates that, although these two philosophers belong to different philosophical schools, and although Suhrawardī had merely access to a part of Plotinus’ works, namely, Athulujiya, there are several similarities between their theories. Both of them harshly criticize the theories on sense perception, that is, the impression of scientific forms on perceptual faculties (the theory of Aristotle and his followers) and the reflection of light rays from the faculties of sense perception and their contact with the external object for perception to be realized (the theory of some pre-Socratic philosophers and Plato). Both Plotinus and Suhrawardī believe that the presence of the known before the knower and the lack of any obstacle between them results in Man’s perception of the external thing.  At this time, the human soul attains an illuminative presential attribution of the perceived thing, which finally leads to the occurrence of vision. This theory is quite innovative and might be capable of solving certain philosophical problems regarding vision; however, there are some criticisms against it. For example, it cannot be applied to the hearing of sounds from behind a wall or smelling an odor in spite of some external barriers and, thus, is contradicted.چگونگی شناخت عالم خارج و کیفیت مواجهه ادراکات حسی انسان با اشیاء بیرونی، آغاز مباحث فلسفی است. فلاسفۀ بزرگ معمولاً مباحث ادراک حسی انسان را ذیل مسئلة ابصار مورد بررسی قرار داده&zwnj;اند. پژوهش پیش رو به بررسی تطبیقی نظریات فلوطین و سهروردی در اینباره میپردازد و اثبات میکند که هر چند ایندو فیلسوف از حوزههای فلسفی جداگانهیی هستند و سهروردی نیز صرفاً به بخشی از آثار فلوطین، یعنی اثولوجیا دسترسی داشته، اما نظریات آنها در اینباره شباهت بسیاری به یکدیگر دارد. فلوطین و سهروردی هر دو از منتقدان جدی نظریات مطرح درباب ادراک حسی &zwnj;ـ&zwnj;یعنی انطباع صورتهای علمی در قوای ادراکی (نظریة ارسطو و پیروان او) و انعکاس شعاع نوری از قوای ادراکی حسی و تلاقی آن با شیء خارجی برای تحقق ادراک (نظریة برخی از فلاسفة پیشسقراطی و افلاطون)&zwnj;ـ هستند. این&zwnj;دو اندیشمند معتقدند با حضور معلوم نزد عالم و نبود هیچ مانعی، شیء خارجی مورد ادراک انسان واقع میشود. در این هنگام، نفس انسانی اضافۀ اشراقی حضوری نسبت به مدرَک پیدا میکند و درنهایت، ابصار اتفاق میافتد. هر چند این نظریه ابداعی بوده و ممکن است برخی از مشکلات فلسفی مطرح شده درباب ابصار را حل کند، ولی انتقاداتی نیز به آن وارد است؛ ازجمله اینکه در مورد همة ادراکات حسی ـ&zwnj;مثلاً شنیدن صدایی از پشت دیوار یا استشمام بویی با وجود موانع و حجاب خارجی، دو بینی و...&zwnj;ـ کاربرد ندارد و نقض میگردد.

http://hop.mullasadra.org/fa/Article/Download/48448

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریتاریخ فلسفه2008-9589153202567A Critic of Kant’s View of the Best Possible Order Based on Imāmīyyah Theologyنقد دیدگاه کانت درباب نظام احسن بر اساس الهیات امامیه2546faفرحرامیناستاد گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران 0000000331171948زهرافرزانگاندانش‌آموخته دکتری کلام اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران000900035762191620241121The problem of moral evil and the quality of its justification within the framework of the best order is one of the fundamental challenges in philosophy of religion. During the early period of writing as a critic, Kant provided three arguments in defense of the theory of the best possible world, which indicates his transition from theoretical wisdom to practical wisdom. Following a descriptive-analytic approach, this paper initially examines the possibility and rationality of the theory of the best possible world in Emmanuelle Kant’s philosophy, which is based on the principles of practical wisdom. Then it deals with its consistency with the theories of Imāmīyyah mutikallimūn. Generally speaking, based on Shīʻī principles, two theories of “the best possible world” and the “only possible world” can be presented. Here, the authors have focused on the theory of the best possible world as the ultimate theory because of the inconsistency of causal necessity with the Will of God, as the creator of this world. Moreover, Kant’s conceptual reinterpretation of the “the best possible world”, which, based on Imāmīyyah verses and traditions, is consistent with the attribute of divine wisdom and God’s purpose of creating humanity, is propounded as an acceptable theory.مسئلۀ شر اخلاقی و نحوۀ توجیه آن در چارچوب نظریۀ بهترین جهان ممکن، یکی از چالشهای بنیادین در فلسفۀ دین است. کانت در اوایل دورۀ نقادی خود، سه دلیل برای دفاع از نظریۀ نظام احسن ارائه کرده که نشان&zwnj;دهندۀ گذار او از عقل نظری به عقل عملی است. این مقاله با رویکردی توصیفی&zwnj;ـ&zwnj;تحلیلی، ابتدا به بررسی امکان و معقولیت نظریۀ «نظام احسن» در اندیشۀ ایمانوئل کانت که مبتنی بر مبانی عقل عملی است، و سپس به میزان سازگاری آن با اندیشۀ متکلمان امامیه میپردازد. بطور کلی، بر اساس مبانی شیعی، دو نظریۀ «بهترین جهان ممکن» و «تنها جهان ممکن» را میتوان پیشنهاد داد؛ در این نوشتار نظریۀ بهترین جهان ممکن بدلیل عدم سازگاری ضرورت علّی با اختیار خداوند در مقام خالق این جهان، بعنوان دیدگاه نهایی انتخاب شده &zwnj;است. همچنین بازخوانی مفهومی کانت از «بهترین جهان ممکن» که با صفت حکمت الهی و هدف خداوند از خلقت انسان سازگار است، بر اساس آیات و روایات امامیه، بعنوان نظریهیی پذیرفتنی مطرح میگردد.

http://hop.mullasadra.org/fa/Article/Download/48645

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریتاریخ فلسفه2008-9589153202567A Study of the Possibility of al-Kindī’s Benefitting from Imam Ḥassan Askarī’s Teachingsمطالعه‌یی در امکان بهره‌مندی یعقوب‌بن اسحاق کندی از تعلیمات امام حسن عسکری(ع)4764faمحمدهادیتوکلیاستادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران2024919<div class="lRu31" dir="ltr"> <div class="OvtS8d"> The theological theorems of the People of the House (ʻa) can be viewed as one of the potential sources of Islamic philosophy in the course of its development. When investigating this potential source, the likelihood of the direct encounter of certain Muslim philosophers with Imāms (ʻa) can be considered an important proof for the justification and even realization of this possibility. A study of the legacy of predecessors leads us to at least two proofs regarding the contact of Yʻaqūb Ibn Isḥāq al-Kindī with Imām Ḥassan Asqarī (ʻa). One of them explicitly refers to al-Kindi, and the other refers to someone called “Yʻaqūb Ibn Isḥāq” with the nickname of Abu Yusuf. Based on the content of these two proofs, their comparison with other historical data, and the clear presence of Imām ʻAsqarī’s discussions in al-Kindī’s works, the possibility of a relationship between them seems quite justified. Accordingly, the study of the other works of al-Kindī and those of other Muslim philosophers in terms of their being influenced by the theological teachings of the People of the House (ʻa) is a rational undertaking. </div> <div id="ow16"> </div> </div> آموزه&zwnj;های الهیاتی اهل&zwnj;بیت (علیهم&zwnj;السلام) را میتوان یکی از منابع احتمالی فلسفة اسلامی در روزگار تکوین آن، قلمداد کرد. در راستای بررسی این منبع احتمالی، امکان مواجهۀ مستقیم برخی از حکمای مسلمان با ائمه میتواند سندی مهم در موجه بودن این احتمال، و بلکه محقق بودن آن، باشد. بررسی میراث متقدمین، دستکم ما را به دو شاهد درمورد ارتباط ابویوسف یعقوب&zwnj;بن اسحاق کندی با امام حسن عسکری(ع) رهنمون میسازد. در یکی از این&zwnj;دو، بتصریح از کندی یاد شده و در دیگری، شخصی با عنوان «یعقوب&zwnj;بن اسحاق» با کنیه ابویوسف، مورد اشاره قرار گرفته است. بر اساس داده&zwnj;های موجود در این&zwnj;دو شاهد و سنجش آنها با سایر دادههای تاریخی و همچنین نمایان&zwnj;بودن مباحث بیان شده از سوی امام عسکری(ع) در آثار کندی، امکان ارتباط کندی با امام(ع) بسیار موجه بنظر میرسد و از اینرو، بررسی دیگر آثار کندی، و بلکه مکتوبات سایر حکمای مسلمان، از حیث تأثر از آموزه&zwnj;های الهیاتی اهل&zwnj;بیت (علیهم&zwnj;السلام) امری معقول است.

http://hop.mullasadra.org/fa/Article/Download/48043

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریتاریخ فلسفه2008-9589153202567Kant’s Epistemology in the View of Contemporary Iranian Philosophersمعرفت‌شناسی کانت نزد فلسفی‌اندیشان معاصر ایران 6598faمسعودامیداستاد گروه فلسفه، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران2025129Since about a century ago, our country has been witness to the gradual rise of an important and blessed feeling in philosophical thought: A desire to foster a new atmosphere for philosophical thought. However, another issue has also risen in this period: Can entering a new atmosphere and starting a philosophical renewal be purely based on the essence of philosophical heritage and traditional resources in the modern historical era? The answer is no. For this reason, Iranian philosophers began encountering and conversing with modern philosophical schools or philosophical modernity. In the process of its development and evolution, this encounter featured verbal, political, ideological, and even entertaining aspects. Nevertheless, it gradually distanced itself from the surface and superficiality and moved closer to depth and profundity. Currently, focused attention on this philosophical encounter, along with thorough reporting and analysis, is of utmost importance, as it could give rise to a new school of philosophy in Iran and mark the beginning of the history of contemporary and modern philosophy in the region. Now, the question is if some research is supposed to be carried out on Iranians’ philosophical encounter, which methodology they should adopt to accomplish this task. It is suggested that these studies be specific, detailed, case-based, and limited, so that the multiple aspects of the subject and its strengths and weaknesses can be identified. Moreover, it would be very useful if such investigations and reports also include the related philosophical critiques and evaluations. This paper intends to provide a review and report of a philosophical encounter with Kant’s epistemology that was initiated by one of the six contemporary philosophical trends in the country, namely, the contemporary Islamic philosophy of Iran. The outcomes of this encounter include gaining certain insights and implications regarding Kantian studies, evaluating his ideas, and even potentially accepting them.از حدود یک سدة پیش، کشور ما بتدریج شاهد ظهور احساس مهم و اندیشهیی مبارک در تفکر فلسفی است؛ احساس نیاز به ایجاد حال&zwnj;وهوای جدید در تفکر فلسفی. اما در این دوره مسئلهیی دیگر نیز مجال ظهور یافته است؛ اینکه آیا در این دورة تاریخی جدید، ورود به حال&zwnj;وهوای جدید و خانه تکانی فلسفی، میتواند صرفاً با نظر به درون سنت فلسفی و سرمایههای سنتی صورت گیرد؟ پاسخ منفی است. بهمین دلیل بود که فلسفیاندیشان این دیار، به مواجهه و گفتگو با مکتب فلسفی مدرنیته یا مدرنیتۀ فلسفی روی آوردند. این مواجهه در مراحل تکوین و تحول خود، از صبغة کلامی، سیاسی، ایدئولوژیک و حتی تفننی برخوردار بوده است، اما بمرور از سطح و سطحیگرایی، تا حدودی به عمق و عمقگرایی گرایید. امروزه تمرکز بر این رویارویی فلسفی و گزارش و تحلیل آن، بسیار حائز اهمیت است، چراکه این مسیر هم میتواند خاستگاه فلسفۀ معاصر و جدید ایران باشد و هم خاستگاه تاریخ فلسفه معاصر و جدید. حال، اگر قرار است درمورد مواجهه فلسفی ایرانیان تحقیقاتی صورت گیرد، روششناسی ما درباب این مواجهه فلسفی باید چگونه باشد؟ پیشنهاد میشود این تحقیقات، جزئی، مشخص، موردی و محدود باشند تا جنبههای متعدد موضوع و نقاط قوت و ضعف آن مشخص گردد. بعلاوه، اگر تحقیقات و گزارشهای مفروض، مشتمل بر نقدها و ارزیابیها و سنجشهای فلسفی باشند، بسیار مفید خواهند بود. این نوشتار درصدد مرور و گزارش مواجهۀ فلسفییی است که درمورد معرفتشناسی کانت رخ داده است. این مواجهه از سوی یکی از شش جریان و ظرفیت فلسفی معاصر، یعنی جریان فلسفة اسلامی معاصر ایران، صورت گرفته است. دستاورد این مواجهه، ظهور و حصول نتایجی در عرصة کانتشناسی، کانتسنجی و حتی کانتپذیری بوده است.

http://hop.mullasadra.org/fa/Article/Download/49336

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریتاریخ فلسفه2008-9589153202567Background of the Issue of Causality in India with Reference to Nāgārjuna’s Viewپیشینۀ بحث علیت در هند و دیدگاه ناگارجونه درباب آن99122faحسین صابری ورزنهاستادیار گروه فلسفۀ دین، ادیان و عرفان، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران 0000000223113118عظیمرضوی صوفیانیدانش‌آموختة دکتری ادیان و عرفان تطبیقی؛ مدرس گروه علوم سیاسی، ادیان و عرفان، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران0009-0000-0454-994720241221The problem of causality and the cause-effect relation is of prime importance in both metaphysical and theological discussions. It also plays a significant role in the foundation of empirical sciences, ordinary life, and common sense. This problem has also been propounded in Indian religious and philosophical schools in different forms and has developed various dimensions. Following a descriptive-analytic method, this study aims to explore three problems: 1) In which context has the philosophical discussion of causality in Indian philosophical been developed? 2) How do these schools explain the cause-effect relation? 3) What is the view of Nāgārjuna, the Buddhist monk and the founder of the philosophical school of <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Madhyamaka">Madhyamaka</a>, in this regard? In sum, it can be said that the philosophical discussion of causality in India has a strong presence in theological (the relationship between the world and its origin) and eschatological (the relationship between source of pain and the path leading to relief) contexts. The philosophical schools of India have propounded five different theories on explaining the issue of causality and the cause-effect relation: 1) theory of internal causality, 2) theory of external causality, 3) synthetic theory, 4) theory of negation of causality, and 5) theory of dependent origination in Buddhism.  Nāgārjuna, whose view of causality mainly enjoys a negative and contradicting aspect, has expanded the Buddhist view based on the theory of Śūnyatā (lack of svabhāva or inherent, independent existence), the mutual dependence between the cause and effect, and the differentiation between the cause and condition and rejected the first four theories by resorting to several arguments. Finally, it can be said that   Nāgārjuna defends causality and attempts to reconcile it with his view that beings have no inherent existence.مسئلۀ علّیت و رابطۀ بین علّت و معلول، هم در مباحث عام متافیزیکی و هم در مباحث الهیاتی، اهمیت بسیار دارد و در بنیان علوم تجربی، زندگی روزمره و فهم عرفی نیز نقشی بیبدیل ایفا میکند. این مسئله در مکاتب دینی و فلسفی هند نیز با تبیینهای مختلف مطرح شده و ابعادی گوناگون پیدا کرده است. نوشتار پیش&zwnj;رو میکوشد با روش توصیفی&zwnj;ـ&zwnj;تحلیلی، به سه مسئله بپردازد: 1) بحث فلسفی درباب علّیت در مکاتب فلسفی هند، در چه زمینه&zwnj;یی مطرح شده است؟ 2) این مکاتب، چه تبیینی از رابطۀ بین علّت و معلول ارائه داده&zwnj;اند؟ 3) ناگارجونه راهب بودایی و بنیانگذار مکتب فلسفی مادهیه&zwnj;میکه، چه موضعی در اینباره اتخاذ کرده است؟ بهاختصار میتوان گفت: بحث فلسفی درباب علیت در هند، زمینه&zwnj;های الهیاتی (نسبت جهان و منشأ آن) و فرجام&zwnj;شناختی (خاستگاه رنج و طریق رهایی) پررنگی دارد. مکاتب فلسفی در هند، در تبیین بحث علّیت و رابطۀ بین علّت و معلول، به طرح پنج نظریۀ متمایز پرداخته&zwnj;اند: 1ـ نظریۀ علّیت درونی، 2ـ نظریۀ علّیت بیرونی، 3ـ نظریۀ ترکیبی، 4ـ نظریۀ نفی علّیت و 5ـ نظریۀ پدیدآیی وابسته در بودیسم. ناگارجونه که دیدگاهش دربارۀ علّیت بیشتر جنبۀ سلبی و نقضی دارد، بر مبنای آموزۀ شونیتا (فقدان سوَبهاوَه در اشیاء) و همچنین وابستگی دوسویه میان علّت و معلول و تمایز نهادن میان علت و شرط، دیدگاه بودایی را تفصیل داده و چهار نظریۀ نخست را با براهین متعدد، رد کرده است. در نهایت، میتوان گفت ناگارجونه مدافع علّیت است و تلاش میکند بین علّیت و دیدگاه جوهرستیزانۀ خود دربارۀ هستندگان، سازگاری برقرار نماید.

http://hop.mullasadra.org/fa/Article/Download/48936

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریتاریخ فلسفه2008-9589153202567Master-Student Interactions Between the Philosophical Schools of Mashhad and Tehran During the last two Centuriesتعاملات استاد ‌ـ ‌‌شاگردی حوزۀ فلسفی مشهد و تهران در دو قرن اخیر121144faمحمد مهدیکمالیاستادیار پژوهشکده علوم اسلامی رضوی، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، مشهد، ایران محمد هادیکمالیدانش‌آموختۀ دکتری حکمت متعالیه، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران2025217The master-student interactions between the philosophical centers of Mashhad and Tehran has played a significant role in enriching the scientific and philosophical atmosphere of Iran. The migration of philosophers and philosophy-lovers between these two scientific poles has facilitated the exchange of thoughts and teaching methods and greatly contributed to the growth and development of both schools. The Mashhad School of Philosophy, with a long background in Islamic wisdom and training of prominent philosophers, has always been recognized as one of the main centers of teaching Islamic philosophy in Iran. Moreover, the presence of distinguished masters there, has turned it into an attractive destination for lovers of philosophy and wisdom. At the same time, the Tehran School of Philosophy has played a significant role in developing and disseminating Islamic philosophy because of its political and cultural status, its benefitting from great masters, and its foundation of several scientific and specialized centers. Through investigating historical sources and available documents, this study analyzed the patterns of migrations between these two schools, the master-student interactions between them, and their bilateral impact on each other. The findings of this research demonstrated that master-student interactions, as the most central form of interaction, performed a noteworthy role in transferring knowledge, developing thought, and strengthening the foundations of philosophy in Iran.تعاملات استاد&zwnj;ـ&zwnj;شاگردی میان حوزه&zwnj;های فلسفی مشهد و تهران در دو سدة اخیر، نقشی مهم در غنی&zwnj;سازی فضای علمی و فلسفی ایران داشته است. مهاجرت حکما و حکمتدوستان بین ایندو قطب علمی، تبادل اندیشه و روشهای تدریس را تسهیل نموده و به رشد و بالندگی هر دو حوزه کمکی قابل توجه نموده است. حوزة مشهد با سابقه&zwnj;یی طولانی در حکمت اسلامی و تربیت حکمای بزرگ، همواره بعنوان یکی از مراکز اصلی تعلیم و تعلم فلسفة اسلامی در ایران شناخته شده و وجود مدرسان برجسته، آن را به مقصدی جذاب برای علاقمندان به حکمت تبدیل کرده است. در عین حال، حوزة تهران نیز بدلیل موقعیت سیاسی و فرهنگی خود و حضور اساتید برجسته و تأسیس مراکز علمی و تخصصی، نقشی مهم در توسعه و گسترش فلسفۀ اسلامی داشته است. این پژوهش با بررسی منابع تاریخی و اسناد موجود، به تحلیل الگوهای مهاجرت، روابط استاد&zwnj;ـ&zwnj;شاگردی و تأثیر متقابل ایندو حوزه بر یکدیگر میپردازد. نتایج نشان میدهد که تعاملات استاد&zwnj;ـ&zwnj;شاگردی بعنوان محور&zwnj;یترین شکل تعامل، نقشی بسزا در انتقال دانش، گسترش اندیشه و تقویت بنیانهای فلسفی در ایران داشته است.

http://hop.mullasadra.org/fa/Article/Download/49503

مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریتاریخ فلسفه2008-9589153202567A Study of the Development of Natural Universal in Islamic Philosophyتأملاتی در سیر کلی طبیعی در فلسفه اسلامی 145160fa جواد صوفیدانش‌آموخته دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران20241024The problem of natural universal is one of the most challenging issues in Islamic philosophy, so that there are several ideas regarding its definition and its external existence. Some thinkers view it as a non-conditioned by division quiddity; some introduce it as a non-conditioned by the source of division quiddity, and some disagree with both of them. Unlike most mutikallimūn, who maintain that the natural universal has no external existence, Muslim philosophers believe the opposite. However, some of them, such as Ibn Sīnā, state that it exists by the existence of the individual, and some others, such as Mullā Ṣadrā, consider the natural universal to be an accidental existent. The present study, while providing an account of the historical development and evolution of the natural universal from the past until now and referring to the most important views of Muslim philosophers in this regard, aims to examine the roots of their differences as much as possible. It finally concludes that, given the fact that it has various modes in the outside, the natural universal is not universal in the external world; rather, it is better to say that it is a nature that the mind attains after analyzing the external world and is the origin of abstracting the natural universal. However, when it occurs to the mind, it becomes universal; otherwise, it is neither universal nor particular in the outside. Accordingly, it is known that what is in the external world is the individual, and nature exists by the existence of the individual; in other words, nature exists in the outside through the mediation of the individual’s existence. Mullā Ṣadrā also confirms the same idea that the natural universal exists in the outside by accident. Ultimately, the author resorts to the analysis of the natural universal’s mode of existence in the external world and concludes that it is a non-conditioned by division quiddity.مسئلة کلی طبیعی از چالش&zwnj;برانگیزترین مسائل فلسفة اسلامی است، بگونه&zwnj;یی که هم درباب تعریف و هم در مورد وجود خارجی آن، آرائی مختلف بیان &zwnj;شده است؛ برخی آن را ماهیت لابشرط قسمی میدانند، بعضی ماهیت لابشرط مقسمی، و گروهی نه این و نه آن. برخلاف جمهور متکلمان که کلی طبیعی را در خارج موجود نمیدانند، فیلسوفان مسلمان آن را در خارج موجود دانسته، اما بعضی مانند ابن&zwnj;سینا آن را موجود به وجود شخص و برخی ازجمله ملاصدرا، موجود بالعرض میشمرند. نوشتار پیش رو ضمن ارائة سیر تاریخی تحول کلی طبیعی از گذشته تاکنون و برشمردن مهمترین آراء حکمای مسلمان در اینباره، در تلاش بوده در حد امکان، به ریشة این اختلافات بپردازد و به این نتیجه رسیده که با توجه به اینکه بودن در خارج انحائی مختلف دارد، وجود کلی طبیعی در خارج بنحو غیرمستقل، استبعادی ندارد. البته با دقت بیشتر روشن میشود که کلی طبیعی در خارج، کلی نیست، بلکه بهتر است بگوییم طبیعتی است که ذهن پس از تحلیل خارج، آن را بدست می&zwnj;آورد و منشأ انتزاع کلی طبیعی است، اما هنگامی&zwnj;که به ذهن آمد، کلی میشود، وگرنه در خارج نه کلی است و نه جزئی. بدینترتیب، معلوم میشود که آنچه در خارج است، شخص است و طبیعت به وجود آن موجود است، و این یعنی طبیعت با واسطة وجود شخص در خارج موجود است. مفاد نظر ملاصدرا که میگوید کلی طبیعی بالعرض در خارج موجود است نیز همین است. در پایان، از تحلیل نحوة وجود کلی طبیعی در خارج استفاده کرده و به این نتیجه رسیده&zwnj;ایم که کلی طبیعی، ماهیت لابشرط قسمی است.

http://hop.mullasadra.org/fa/Article/Download/48358