مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری تاریخ فلسفه 2008-9589 16 1 2025 12 16 Secondary Intelligibles, Time and Space from the Perspectives of Kant and Mullā Ṣadrā: A Comparative Study معقولات ثانی، زمان و مکان از نظر کانت و ملاصدرا‎؛ پژوهشی تطبیقی 63 84 fa حسین علیرمضانی دانشگاه قم مهدی منفرد دانشگاه قم 2025 5 7 <p style="direction: ltr;">The present study aims to compare the views of Mullā Ṣadrā and Kant on time and space to identify the potential intellectual affinities between these two thinkers in understanding these two concepts. The comparison is made when the analytical foundations of the two philosophers differ considerably, while their goals and sometimes their methods are the same. Mullā Ṣadrā and Kant fundamentally differ in their epistemological analysis of time and space and, for this reason, their methods do not align with each other, making a comparison between their views difficult. However, instances of proximity between the two philosophers can be found within their discourse; both have considered knowledge itself to be needless of proof, and “essential priority” (in the terminology of Islamic philosophy) in knowledge is close to Kant's concepts of “a priori” and “transcendental,” which can be inferred from the tenor of his explanation of transcendence. It seems that Mullā Ṣadrā’s concept of secondary intelligibles can be aligned with Kant's prior (and not necessarily transcendental) knowledge, and observe that both their interpretations return to a similar point. What Kant considers to be the function of pure reason (in the Sadrian language, abstracted from sense) can be considered the same as the “perception of non-sensory meaning” in Mullā Ṣadrā’s philosophy, and beyond the thoughts of both philosophers, the two viewpoints are found to be closely similar. “The distance of knowledge from the first sensory perception in terms of time and space” is seen in the words of both Kant and Mullā Ṣadrā.</p> <p>پژوهش پیش رو درصدد تطبیق نظر ملاصدرا و کانت درباب مسئلة زمان و مکان برای یافتن قرابتهای فکری ایندو اندیشمند در شناخت مفهوم این&zwnj;دو است. تطبیق زمانی صورت میگیرد که مبانی تحلیل دو فیلسوف با هم تطابق چندانی ندارد، اما هدف و گاه روش آنها، یکسان است. ملاصدرا و کانت در تحلیل معرفت&zwnj;شناسی زمان و مکان، در مبانی با هم تفاوت بنیادین دارند و بهمین دلیل، روششان نیز با یکدیگر همخوانی نداشته و تطبیق بین آراء آنها دشوار است. اما مواردی از نزدیکی دو فیلسوف را میتوان از بطن کلام آنان یافت؛ هر دو بگونه&zwnj;یی خودِ علم را بینیاز از اثبات دانسته&zwnj;اند و «تقدم ذاتی» (در زبان فلسفة اسلامی) در معرفت، نزدیک به معنای «پیشین» و «استعلایی» کانت که از فحوای شرح او در استعلا میتوان آن را برداشت نمود، است. بنظر میرسد بتوان معقول ثانی در بیان ملاصدرا را با شناختهای پیشین (و نه لزوماً استعلایی) کانت همسو دانست و بازگشت (تأویل) هر دو را به یک نقطه، مشاهده کرد. آنچه کانت وظیفة عقل محض (بزبان صدرایی، مجرد از حس) میداند را میتوان همان «ادراک معنای غیرمحسوس» در فلسفة ملاصدرا دانست و در پساپردة ذهن هر دو فیلسوف، این دو ادراک را نزدیک یافت. «فاصله داشتن معرفت به زمان و مکان از اولین ادراک حسی» در کلام کانت و ملاصدرا دیده میشود.</p>

http://hop.mullasadra.org/fa/Article/Download/50156